Trong hai năm qua, vấn đề hôn nhân đồng giới đã thống trị cuộc đấu tranh của người queer. Một số người trong chúng ta tích cực ủng hộ, số khác lại ủng hộ một cách miễn cưỡng, và nhiều người khác cho rằng các cuộc đấu tranh queer đang bị độc quyền bởi tầm nhìn mang tính đồng hóa, trung lưu về sự bình thường và gia đình: “Chúng ta giống nhau cả thôi, ngoại trừ trên giường”.
Một số người ủng hộ hôn nhân đồng giới chỉ ra lợi ích kinh tế của hôn nhân. Người queer thuộc tầng lớp lao động và người nghèo cần hôn nhân để giảm bớt sự nghèo đói. Tôi đồng ý với điều đó. Tuy nhiên, đừng quên rằng nhiều người queer sẽ không bao giờ kết hôn vì sự nghi ngờ của họ đối với các thể chế nhà nước. Ngoài ra, có những gia đình mà hôn nhân không giúp giảm bớt các áp bức về chủng tộc và giai cấp mà họ phải đối mặt hàng ngày. Mặc dù có thể đúng là hôn nhân đồng giới mang lại lợi ích cho một số cặp vợ chồng nhập cư, nhưng điều này thường chỉ là một lợi ích thứ yếu chứ không phải là chủ đề quyết định của các cuộc đấu tranh hôn nhân đồng giới. Không thể phủ nhận rằng cuộc đấu tranh cho hôn nhân đồng giới đã bị thống trị bởi những người queer da trắng thuộc tầng lớp trung lưu, những người xấu hổ với những người không tương hợp với hiện trạng của họ.
Người ta có thể xem hôn nhân đồng giới như một cuộc cải cách cần đạt được để mở ra không gian cho các thành công tiếp theo của công cuộc giải phóng người queer. Nếu hôn nhân đồng giới chỉ đơn thuần là một chiến thuật trong một chiến lược rộng lớn tích hợp các cuộc đấu tranh về giai cấp, chủng tộc và queer, có lẽ nó sẽ không gây ra nhiều lo lắng đến vậy trong giới queer cấp tiến. Tuy nhiên, khi thiếu một chiến lược và tầm nhìn rộng hơn, mọi hy vọng của chúng ta đều đặt vào cuộc đấu tranh này và các câu hỏi trở nên căng thẳng, nặng nề và gay gắt: Chúng ta có đang phản bội cội nguồn của mình không? Chúng ta có đang đấu tranh cho một xã hội mà chúng ta đã hình dung thông qua cuộc đấu tranh này không? Chính xác thì tầm nhìn rộng lớn hơn về sự giải phóng người queer mà hôn nhân đồng giới là một cải cách hướng tới là gì?
Việc vấn đề hôn nhân đồng giới thống trị và che khuất các cuộc thảo luận quan trọng khác cần có giữa những người queer cấp tiến cho thấy đã có sự thiếu hụt chiến lược và tầm nhìn về sự giải phóng người queer, điều vốn cần tích hợp các quan điểm chống phân biệt chủng tộc, chống chế độ phụ hệ, đấu tranh giai cấp và chống phân biệt đối xử với người khuyết tật. Trong khi các học giả đã cho ra đời hàng nghìn cuốn sách về lý thuyết queer, làm chúng ta chóng mặt với những thuật ngữ trừu tượng, thì những nhà hoạt động ở cấp độ cơ sở lại chưa đưa ra lý thuyết và thực tiễn tương tự của riêng mình về các cuộc đấu tranh của người queer. Điều này không có nghĩa là mọi người chưa từng lãnh đạo các chiến dịch thành công và quan trọng vì sự giải phóng người queer. Tuy nhiên, chiến lược và tầm nhìn chưa được trình bày rõ ràng và chưa được lý thuyết hóa đầy đủ để có thể nhân rộng và tổng quát hóa ở các địa điểm và điều kiện khác nhau. Điều này dẫn tới hậuquả là sự thống trị của những người theo chủ nghĩa tự do, với hệ tư tưởng ủng hộ chủ nghĩa tư bản, phân biệt chủng tộc, phân biệt đối xử với người khuyết tật, hay còn gọi là hệ tư tưởng “tồn tại chung trong cam chịu” của họ.
Những giới hạn của hệ tư tưởng tầng lớp trung lưu
Một câu hỏi rõ ràng là: Giai cấp công nhân ở đâu trong chiến lược và tầm nhìn giải phóng người queer của chúng ta?
Loại hình chính trị nào đã định nghĩa sự giải phóng người queer theo cách dẫn đến sự xóa bỏ sự hiện diện giai cấp công nhân, vốn chiếm đa số trên thế giới?
Hầu hết người queer là những người lao động. Điều đó có nghĩa là cuộc đấu tranh của người queer cũng là một cuộc đấu tranh giai cấp. Tại sao nó lại không được nhìn nhận như vậy?
Làm thế nào để chúng ta tổ chức với tư cách là những người lao động để đòi hỏi sự giải phóng người queer? Ai là bạn của chúng ta, và ai là kẻ thù của chúng ta? Liệu bộ máy quan liêu công đoàn hay cấp bậc cơ sở sẽ dẫn dắt phong trào?
Những câu hỏi này dẫn chúng ta đến việc xem xét cách thức chính trị tầng lớp trung lưu đã thống trị việc tổ chức người queer. Sự thống trị này đã dẫn đến sự xóa bỏ những người queer thuộc tầng lớp lao động và người nghèo. Đây không chỉ đơn giản là một sự trùng hợp.
Các học giả tầng lớp trung lưu đã tạo ra các lý thuyết tầng lớp trung lưu để hiểu sự áp bức của chúng ta. Trong kỷ nguyên hậu những năm 1960, với sự suy tàn của chính trị đấu tranh giai cấp, chính trị bản sắc đã lên ngôi. Tương tự, sự thất bại của các nhóm cách mạng trong việc coi giới tính và tính dục là những phần quyết định của cuộc đấu tranh giai cấp có nghĩa đã mở đường để các học giả tự do độc quyền hóa lý thuyết queer. Kết quả là các học giả trung lưu có thể tuyên bố rằng chính trị đấu tranh giai cấp không liên quan gì đến chính trị queer vì họ đã đánh đồng chủ nghĩa giai cấp hẹp hòi và dị tính của các phe phái cánh tả thoái hóa với chính cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, bao gồm cả thành viên queer của nó.
Kết quả của tất cả những điều này là phong trào của chúng ta chỉ còn lại một phân tích hời hợt về “tính giao thoa” thay vì một chiến lược đầy đủ để những người bị áp bức – người da màu, phụ nữ, người queer, người khuyết tật – có thể đoàn kết để chống lại kẻ thù chung của chúng ta. Trong giới cấp tiến, ý tưởng “tính giao thoa” đã được tiếp nhận bởi phức hợp công nghiệp phi lợi nhuận (NPIC). Trong sự vắng mặt của các tổ chức giai cấp công nhân như các tổ chức cách mạng và các công đoàn phát triển mạnh, giới học thuật và NPIC đã trở thành các thể chế cấp tiến thống trị ngày nay. Các lý thuyết mà họ ủng hộ đương nhiên có những tác động lâu dài.
Người ta thường giải thích rằng “sự áp bức của chúng ta giao thoa.” Điều này có nghĩa rằng các áp bức về chủng tộc, giai cấp, khuyết tật đều đồng lõa trong áp bức. Khi các nhà hoạt động đề cập đến những giao thoa này, đó thường là lời kêu gọi các nhóm dựa trên bản sắc khác nhau hợp tác, để chống lại sự chia rẽ và áp bức. Đó cũng là một nỗ lực để nhận ra những cuộc đấu tranh cụ thể của từng sự áp bức dựa trên bản sắc. Ý định của khái niệm này là tốt, và nó đóng vai trò như một lăng kính hữu ích để hiểu các trải nghiệm khác nhau, nhưng lại là một lý thuyết tổ chức yếu ớt.
Sự xóa bỏ giai cấp trong lý thuyết giao thoa được thể hiện rõ ràng nhất thông qua việc thay thế sự áp bức giai cấp bằng thuật ngữ “chủ nghĩa phân biệt giai cấp” đã bị làm mất đi tính sắc bén. Thay vì ủng hộ cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân và người nghèo chiếm đoạt tư liệu sản xuất và điều hành xã hội, phân tích “chủ nghĩa phân biệt giai cấp” là một nỗ lực nâng cao ý thức của những người giàu có, để họ trở nên tử tế, thân thiện, nhạy cảm với những người anh em nghèo hơn của họ. Dưới hệ tư tưởng “chủ nghĩa phân biệt giai cấp”, những người lao động và người nghèo trở thành gánh nặng của người giàu, chứ không phải là một tác nhân thay đổi theo quyền của chính chúng ta. Trên thực tế, việc tổ chức phát sinh từ một hệ tư tưởng như vậy mang tính trịch thượng đối với tầng lớp lao động và người nghèo, không khác gì chính sự kiêu căng mà nó muốn chỉ trích.
Ở mức độ tồi tệ nhất, lý thuyết giao thoa chia các bản sắc của chúng ta thành các ngăn – chúng ta là một ngăn “giai cấp”, nằm cạnh một ngăn “phụ nữ”, nằm cạnh một ngăn “người da màu”, và sau đó là một ngăn “người khuyết tật”, và danh sách cứ thế tiếp tục. Trong thực tế, chúng ta không được sắp xếp gọn gàng thành các ngăn riêng biệt rồi giao thoa. Sự thật rằng mỗi ngăn riêng lẻ đó lại được chia nhỏ hơn nữa thành những người có nhiều và ít quyền lực thể chế cũng bị xóa bỏ. Trong thực tế, chúng ta là một tập hợp các tầng lớp lao động, người queer, giới tính, người khuyết tật và người da màu. Chúng ta không tự nhiên trung thành hơn phần queer của bản thân hơn là phần da màu – chúng ta là tổng hòa của tất cả những điều đó. Chúng ta ghét những người queer theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng, cũng như chúng ta khinh miệt những người da màu thuộc tầng lớp thống trị hoặc bộ máy quan liêu lao động sẵn sàng hy sinh chúng ta vì lợi ích riêng của họ. Chúng ta cũng không tự nhiên trung thành với tầng lớp trung lưu queer hơn là với những người lao động dị tính. Sự tự nhận thức của chúng ta phức tạp hơn, và nó sẽ giúp sự giải phóng của chúng ta bùng nổ hơn.
Giải phóng người Queer là đấu tranh giai cấp
Selma James là một nhà đấu tranh vị nữ Marxist. Bà đã viết một văn bản gây ảnh hưởng sâu rộng mang tên “Giới tính, Chủng tộc và Giai cấp”, cùng vô số những tác phẩm vị nữ khác nhằm mục đích giành lại phong trào giải phóng phụ nữ khỏi hệ tư tưởng phân biệt chủng tộc và tư sản. Bà và nhiều người khác trong phong trào Phụ nữ Đình công Toàn cầu là những người tiên phong trong việc tổ chức chiến dịch Tiền lương cho Nội trợ, đòi hỏi phụ nữ tham gia lao động sinh sản được bồi thường cho vai trò của họ là những người lao động trong xã hội tư bản. Tôi được truyền cảm hứng từ quan điểm của họ về giải phóng phụ nữ để hiểu rằng các cuộc đấu tranh của người queer cũng mang những biểu hiện của đấu tranh giai cấp, với niềm hy vọng rằng tôi có thể mở rộng vượt qua những lý thuyết dị chuẩn, dù vào thời điểm đó chúng đã rất đột phá.
Để nói theo cách của James: phong trào đấu tranh của người queer không cần phải đi chệch hướng sang phong trào đấu tranh giai cấp. Phong trào đấu tranh của người queer chính là phong trào đấu tranh giai cấp.
Thay vì mổ xẻ và phân chia chúng ta thành các phần nhỏ, rồi chờ các đại diện tiến hành “giao thoa hóa” các sự áp bức, thì liệu ta có thể hình dung các sự áp bức này như là một hình thức áp bức giai cấp không? Là những người phụ nữ, những người queer, và là những người mang những dị tật, những trải nghiệm và sự đàn áp của chúng ta là không thể nào tách rời khỏi cấu trúc xã hội tư bản chủ nghĩa.
Phe cách mạng cánh tả cũ của những người nam giới da trắng muốn chúng ta nghĩ rằng đấu tranh giai cấp chỉ diễn ra ở nhà máy. Nhưng trong tác phẩm “Giới tính, Chủng tộc và Giai cấp”, Selma James đã dứt khoát cho thấy rằng đấu tranh giai cấp vượt ngoài xa cả xí nghiệp. Những người nội trợ trong những gia đình song tính phải làm những công việc không lương, cung cấp lao động sinh sản cần thiết để chế độ có thể duy trì chính nó. Dù là nuôi dạy thế hệ công nhân tiếp theo thông qua việc chăm sóc con cái, hay là phục hồi sức lao động cho người bạn đời của họ qua việc duy trì nhà cửa và những nhu yếu phẩm cơ bản, những người nội trợ thực hiện công việc thường vô hình, nhưng lại cần thiết để giới tư bản tiếp tục và gia tăng bóc lột sức lao động một cách tàn bạo.
Sự nhấn mạnh vào và bảo vệ cứng nhắc đối với gia đình hạt nhân song tính là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản. Tất cả những ai đả động tới nó đều bị trừng phạt. Chừng nào phụ nữ và người queer còn dám thách thức tính vĩnh cửu của thể chế dị chuẩn này thì họ vẫn không được chấp nhận.
Những gia đình Queer
Gia đình hạt nhân dị tính đảm bảo rằng trách nhiệm lao động sinh sản có thể được kiểm soát trong khuôn khổ gia đình, tước đi trách nhiệm của nhà nước hoặc giới chủ tư bản trong việc duy trì sức khỏe, sự tỉnh táo và mong muốn của người lao động. Ngoài việc nó là một thể chế có thể thay thế xã hội trong việc đáp ứng nhu cầu của những người lao động, gia đình hạt nhân dị tính còn phục vụ những mục đích mang tính cảm xúc khác.
Như John d’Emilio miêu tả, gia đình hạt nhân dưới chủ nghĩa tư bản đáng ra phải có chức năng như một không gian cảm xúc, một “không gian cá nhân” giúp con người thoát ly khỏi những căng thẳng của đời sống công sở. Nó giúp người lao động chống chọi được sự tha hóa mà họ phải trải nghiệm hằng ngày. Chúng ta được dạy để tin rằng dù công việc ban ngày có tệ đi chăng nữa, ít ra ta vẫn còn gia đình ấm cùng để trở về. Nhiều người cho rằng gia đình huyết thống thật ra lại bất ổn, gia trưởng, kỳ thị người đồng tính và gây tổn hại đến lòng tự trọng của chúng ta, mà phần lớn cũng là hệ quả của những căng thẳng trong cuộc sống hàng ngày dưới chủ nghĩa tư bản. Tuy nhiên, đó không phải là vấn đề chính. Chúng ta thường được kể rằng gia đình là điều cần phải chấp nhận vì nó là nơi duy nhất ta có thể tưởng tượng ra sự tin cậy và thoải mái, thứ mà chúng ta có thể trông cậy vào trong một thế giới nơi cá lớn nuốt cá bé. Chúng ta thường được dạy từ nhỏ rằng, ngoài máu mủ, những mối quan hệ khác đều sẽ trải qua những thử thách và có thể sẽ không thể được vượt qua. Thế nhưng, thực tế là, mọi mối quan hệ đều bị thử thách và chịu căng thẳng dưới tác động của chủ nghĩa tư bản. Chúng ta không thể thoát khỏi sự tha hóa một cách triệt để, nếu không đấu tranh, dù có gia đình hạt nhân hay không.
Giải phóng người Queer gắn liền chặt chẽ với việc các gia đình không theo chuẩn mực dị tính được công nhận là những gia đình hợp pháp, có quyền tiếp cận các dịch vụ xã hội, việc làm, giáo dục, chỗ ở và sự hỗ trợ. Những gia đình này thậm chí còn vượt ra ngoài khuôn khổ hôn nhân đồng giới, mặc dù ta có thể lập luận rằng hôn nhân đồng giới vẫn là một cải cách hữu dụng. Nhu cầu của chúng ta về việc bao hàm những cuộc đấu tranh cho các loại hình gia đình khác nhau xuất phát từ một thực tế rằng khả năng bị gia đình huyết thống và cộng đồng chối bỏ, ruồng bỏ hoàn toàn, cùng việc mất đi sự hỗ trợ tài chính và tình cảm từ họ, đã và đang là một nỗi sợ hãi rất thật đối với nhiều người trong chúng ta. Một số người trong chúng ta có thể bất ngờ hạnh phúc khi được gia đình chấp nhận và yêu thương, song cũng không ít người khác lại phải đối mặt với những thất vọng cay đắng. Dù vậy, trước những lý thuyết tiếp tục xem sự vượt ra ngoài các chuẩn mực dị tính của chúng ta như dấu hiệu của sự bất ổn tâm lý cá nhân, thì một cộng đồng khẳng định những mong muốn và nhu cầu của chúng ta lại càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Gia đình tự chọn, những gia đình không theo chuẩn mực dị tính, không chỉ đơn thuần là sự xa xỉ, mà chúng còn cần thiết cho sự tồn vong rất thực và hàng ngày của chúng ta.
Tuy nhiên dưới chủ nghĩa tư bản, những gia đình đó lại không được công nhận. Những gia đình một mẹ, hay những gia đình có người khuyết tật, các đại gia đình có người già và trẻ nhỏ phụ thuộc, hoặc những cộng đồng cưu mang những người không cùng huyết thống như người thân của mình, lại chật vật để sống chỉ dựa vào trợ cấp xã hội ít ỏi hoặc những đồng lương tối thiểu. Những gia đình này không dễ dàng sản sinh ra lớp lao động tương lai ngoan ngoãn, kỷ luật, sẵn sàng cống hiến thân mình cho chủ nghĩa tư bản để đổi lấy đồng lương ít ỏi. Việc chúng ta từ chối kỷ luật của chủ nghĩa tư bản đã bị gạt bỏ, bị xem như những thiếu sót về văn hóa của chính chúng ta. Họ coi lao động của chúng ta là không mong muốn và không đáng tin cậy, họ loại bỏ chúng ta khỏi nền kinh tế và đẩy chúng ta vào nhà tù, viện dưỡng lão, các cơ sở tâm thần hoặc vào nền kinh tế phi chính thức. Thế nhưng, trong quá trình đó, họ vẫn tìm cách vắt kiệt lợi nhuận từ việc áp bức chúng ta.
Khi đã nhận ra được bất kì cuộc đấu tranh nào cũng cần những đồng minh chiến lược, chúng ta cần dựa vào ai? Ý thức hệ của tầng lớp trung lưu, thông qua nhà nước và hệ thống công nghiệp phi lợi nhuận, chủ trương cứu rỗi chúng ta khỏi chính bản thân ta, và giúp ta vượt qua được sự dị biệt, qua đó khiến ta từ bỏ gia đình tự chọn trong quá trình đó. Nếu chúng ta đồng ý rằng những giải pháp đó không thỏa đáng, những người queer hoạt động trong nền kinh tế phi chính thức, những người lấy đường phố làm nhà, có thể trông cậy vào ai để giải phóng tập thể? Làm thế nào để đấu tranh chống phân biệt đối xử với người chuyển giới tại nơi làm việc, làm thế nào để cuộc đấu tranh đòi lương cao hơn và công việc tốt hơn, trở thành một cuộc đấu tranh thực sự, chứ không chỉ là những cải cách pháp lý được đàm phán trong các thỏa thuận kín mà quá nhiều người trong chúng ta bị gạt ra ngoài?
Kỳ thị người đồng tính và kỳ thị người chuyển giới cũng là kỳ thị giai cấp.
Dù thường được cho rằng là thứ giúp thúc đẩy cạnh tranh thông qua sáng tạo, chế độ tư bản lại chính là thứ kìm hãm mạnh mẽ nhất khả năng sáng tạo và động lực của người lao động. Nó khăng khăng xem chúng ta chỉ như những bánh răng trong một cỗ máy, không hề có những suy nghĩ, cảm xúc hay khát khao. Khi những người queer phải chịu phân biệt đối xử trong quá trình tuyển dụng bởi họ quá lệch khỏi chuẩn giới, hay quá ẻo lả và công khai, đó là bởi chúng ta đang phá vỡ ảo mộng của tư bản về một người lao động thiếu đi cả trí óc, cảm xúc mà chỉ làm việc như một cỗ máy. Chúng ta bị trừng phạt đơn giản bởi ta cho thấy rằng không có sự khác biệt giữa cuộc sống công khai ở nơi làm việc, và cuộc sống riêng tư của ta là những cá thể có tính dục, cảm xúc và giới tính. Ta mang đời sống riêng tư của bản thân vào cuộc sống công khai, nơi làm việc, là bởi chúng ta không hề có ý đồ hoặc không muốn phải che giấu bản thân mình.
Việc tấn công việc thể hiện giới tính và tính dục ở nơi làm việc dưới chủ nghĩa tư bản là một nỗ lực nhằm cướp đi quyền tự chủ, tính sáng tạo, tính dục và trí thông minh của chúng ta. Song chính những đặc điểm này lại là thứ mà cả người lao động queer lẫn dị tính đều sử dụng để vượt qua được một ngày làm việc mệt mỏi. Ta đối phó với công việc qua những bài học được rút ra sau bao năm kinh nghiệm và những câu chuyện được trao đổi bởi những đồng nghiệp đáng tin cậy; ta víu lấy được phẩm giá ở nơi làm việc dù cấp trên luôn cố gắng để ta phải rũ bỏ nó: chúng ta từ chối tố giác những người đồng nghiệp của mình, ta giúp những nhân viên còn chậm chạp và mới bước chân vào nghề để họ cũng có thể được trả lương tương tự như chính ta; chúng ta cũng biết rõ hơn tất thảy những mối nguy hại ở cơ quan là gì, hay làm thế nào để sắp xếp công việc một cách hiệu quả nhất. Tất cả những khía cạnh này trong lao động không thể được tìm thấy trong những bản ghi hướng dẫn nhân viên, mà là những bài học được truyền tai nhau qua những câu chuyện trong phòng nghỉ hay là trong công việc, hay là giữa buổi phàn nàn cạnh những chiếc máy chấm công. Cũng như những người lao động queer bị xem là quá ngông cuồng vì đã vượt mức giới hạn khỏi cái gọi là chuẩn mực nơi công sở, những cuộc trò chuyện vô giá này cũng bị một hệ thống tư bản vô nhân đạo coi là quá táo bạo và quá khó để kiểm soát.
Những lời kêu gọi đòi quyền tự do của chúng ta, từ quyền bộc lộ giới tính đến quyền được định đoạt trong công việc, tất cả đều vượt xa cả bản hợp đồng, hay tiền lương của chúng ta. Ở mặt tốt nhất, đây là những khát khao cháy bỏng của những người lao động muốn nhìn nhận nơi làm việc không chỉ là chốn của sự tha hóa, mà còn là một nơi mở rộng con người thật và những mối quan hệ của chúng ta. Hiện nay, chỉ có những kẻ đang đứng trên đỉnh tháp, những CEO mới có thể để lại dấu ấn độc đáo, mang đậm tính cá nhân của họ tại nơi làm việc. Những mong muốn này thách thức nền tảng cơ bản của sự kiểm soát lao động tư bản. Bởi vậy nên, chúng nằm ngoài khuôn khổ của chính trị công đoàn và không thể nào được thương lượng thành công qua bản hợp đồng được. Chính trong cuộc đấu tranh của những người công nhân thường ngày mà những căng thẳng đó có thể được cảm nhận và bởi vậy nên cảm giác ngột ngạt ấy chỉ có thể vượt qua được thông qua những hành động tranh đấu diễn ra thường ngày.
Chế độ gia trưởng
Dưới chủ nghĩa tư bản, chế độ gia trưởng có chức năng kép: vừa làm giảm giá trị sức lao động của phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ da màu, vừa làm xoa dịu những người lao động nam giới bị áp bức. Chế độ lưỡng giới, gia đình gia trưởng và hôn nhân dị tính là những biểu hiện chính của chế độ phụ quyền ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của người lao động.
Chế độ lưỡng giới đóng vai trò giới hạn và thực thi sự chia rẽ giữa hai giới tính nam và nữ. Trong lịch sử, những người lao động nam giới, đặc biệt là những người đàn ông da trắng, được cho là có lý trí, kiến thức khoa học và quyền lực hơn so với lao động nữ. Còn những người phụ nữ, phái yếu được cho là thấp kém hơn, lại bị gán cho những đặc điểm như sự cuồng loạn, hay bộc lộ cảm xúc, bất ổn, và cần sự giám sát, kiểm soát của nam giới. Những người phụ nữ da màu mất đi giá trị trong xã hội, họ là nạn nhân của nạn phân biệt giới tính và phân biệt chủng tộc, và lao động của họ lại mất đi giá trị nhiều nhất. Lực lượng lao động rẻ tiền và dễ kiếm của chúng ta đã cung cấp cho chủ nghĩa tư bản một bể chứa không hồi kết những người lao động nữ giới sẵn sàng chấp nhận lương thấp.
Việc tồn tại của chúng ta với tư cách đơn thuần là những người queer không có nghĩa là chúng ta tự nhiên chống lại chế độ phụ quyền hay chống tư bản, tuy nhiên sự tồn tại của chúng ta đe dọa yếu tố nhị nguyên này dưới chủ nghĩa tư bản và chính chúng ta phải đưa ra một nền chính trị tận dụng sức mạnh này. Thông qua một nền chính trị queer được đúc rút ra từ cuộc đấu tranh chống phụ quyền, chúng ta có thể thách thức quan niệm rằng những người lao động nữ cần phải phục tùng, hay những người lao động nam cần bám víu vào xiềng xích giam cầm của họ. Chúng ta có thể phá vỡ chế độ lưỡng giới ở mọi nơi chúng ta đến, và qua đó, phá huỷ những hệ thống được xây dựng dựa trên sự tồn tại của nó.
Bài luận văn sâu sắc của Lisa Duggan [1] cho rằng trong khi đặc quyền của người da trắng và đặc quyền của nam giới đã từng đảm bảo cho họ cảm giác được hưởng quyền lợi dựa trên chủng tộc, giới tính và quyền công dân, thì cuộc chạy đua xuống đáy của chủ nghĩa tư bản ngày nay đã tước bỏ những lợi ích này và thay vào đó chỉ còn việc thất nghiệp và nhận phúc lợi xã hội là những lựa chọn khả thi. Trước những mất mát này, những người lao động da trắng chỉ còn cách thừa nhận sự cần thiết của việc sát cánh bên những người lao động bị áp bức khác, hoặc họ day dứt những mất mát của họ và cố gắng củng cố cái cảm giác ưu việt và đặc quyền cố hữu của mình. Ta có thể lập luận rằng Brandon Teena là nạn nhân của một nỗ lực cuối cùng nhằm bám giữ cái nam tính và những đặc quyền của nó tại các thành phố đã phi công nghiệp hóa.
Brandon Teena là một người chuyển giới nam đã bị xâm hại và sát hại dã man vào năm 1993 tại Lincoln, Nebraska sau khi danh tính chuyển giới của anh ấy đã bị tiết lộ. Câu chuyện của Brandon Teena đã được khắc họa trong phim “Boys Don’t Cry”, cũng như trong bộ phim tài liệu “The Brandon Teena Story”. Lisa Duggan đã đặt ra chuyện đã xảy ra với Teena trong bối cảnh thành phố Lincoln, Nebraska đang ngày càng phi công nghiệp hoá. Khi việc làm đã không còn và cảnh nghèo khó cùng cực xuất hiện, những người vượt qua những ranh giới đã phải chịu cảnh bạo lực. Họ đe dọa một trật tự hiện có không thể đối phó với bất kỳ sự sợ hãi nào. Cô nói bằng một sự nhìn nhận sâu sắc:
Một nền chính trị không thể nắm bắt được những hạn chế, sự cưỡng ép, áp lực và thiếu thốn do các hệ thống phân cấp giai cấp và bóc lột kinh tế áp đặt, hoặc không thể hình dung được thực tế cuộc sống ở nông thôn, nông nghiệp và các vùng phi đô thị khác, thì không thể nào lên tiếng cho những Brandon đang hiện hữu trong chúng ta. Brandon cần một phong trào công nhân, một nền chính trị của giai cấp lao động, một sự chỉ trích về những sự tàn khốc của kinh tế. [2]
Câu nói của Duggan và lời phân tích của cô quan trọng bởi nó đề cập tới kỳ thị người đồng tính và chuyển giới không chỉ là một dạng hận thù khó hiểu của những người dị tính, mà còn đặt chúng trong bối cảnh phi công nghiệp hóa, nghèo đói và những áp lực mà sự thiếu thốn kinh tế này tạo ra cho tất cả những người sống trong môi trường đó. Điều này là vô cùng quan trọng để chúng ta hiểu, không phải là để bào chữa cho cái bạo lực của kẻ thủ ác, mà là để hiểu rõ nguồn gốc của chúng để chúng ta có thể chống lại nó và thay đổi những điều kiện đã tạo ra nó. Mối thù nào khó hiểu thì không thể bị tiêu diệt và cũng không thể được chuyển hóa, nhưng thông qua đấu tranh quần chúng, điều kiện kinh tế và những áp lực của nó có khả năng thay đổi nỗi kì thị người chuyển giới và đồng tính.
Song, trái ngược với những gì chủ nghĩa sô vanh của tầng lớp trung lưu muốn chúng ta tin, kỳ thị đồng tính và kỳ thị người chuyển giới không chỉ tồn tại trong các thành phố phi công nghiệp hóa và tầng lớp lao động. Việc công nhận sự tồn tại của kỳ thị đồng tính và kỳ thị người chuyển giới trong các cộng đồng lao động chỉ đơn thuần là một đánh giá tỉnh táo và sự thừa nhận những thách thức mà chúng ta phải vượt qua để củng cố việc tổ chức hướng tới một tầm nhìn về sự giải phóng của người queer thuộc tầng lớp lao động. Như Joanna Kadi đã nói, hình ảnh biếm họa về người lao động kỳ thị đồng tính cũng là một ảo tưởng của những người queer ưu tú, những người hoặc chưa từng có tiếp xúc với người lao động, hoặc đơn giản là khinh thường và thù ghét họ. Người thuộc tầng lớp trung lưu và chủ nghĩa sô vanh đô thị của họ muốn chúng ta tin rằng những người queer bên ngoài khu vực đô thị phải chịu đựng tội ác thù ghét, hoặc bạo lực lớn hơn từ cộng đồng của họ. Những người này không thể hiểu được vô vàn cách mà gia đình và cộng đồng của chúng ta cũng đã thể hiện tình yêu và sự ủng hộ đối với lối sống và bạn đời mà chúng ta đã chọn. Bị ràng buộc bởi các chuẩn mực xã giao ít cứng nhắc hơn so với những người giàu có được xã hội hóa, các gia đình lao động của chúng ta ít có xu hướng che giấu những gì họ tin. Điều này không có nghĩa là chúng ta kỳ thị đồng tính nhiều hơn hay ít hơn, mà đơn giản là bộc lộ rõ ràng hơn về bất cứ điều gì. Khi ánh đèn sân khấu rọi vào vấn đề kỳ thị đồng tính trong tầng lớp lao động, điều bị bỏ quên chính là thể chế dị tính chuẩn mực, phân biệt chủng tộc, phân biệt đối xử với người khuyết tật và áp bức giai cấp đã hủy hoại nhiều cuộc đời queer hơn cả những tội ác thù ghét từng gây ra. Chúng ta đừng quên rằng máu đang nằm trên tay của giai cấp thống trị tư bản và tầng lớp trung lưu, những người tạo ra, ủng hộ và thực thi các chính sách đó.
Liệu chúng ta có đang sa vào chủ nghĩa quy giản giai cấp khi đặt các cuộc đấu tranh của người queer trong bối cảnh áp bức giai cấp không?
Làm thế nào để ta tránh những chiến thuật quy giản giai cấp tương tự, vốn kêu gọi một mặt trận bình dân phi dân chủ giữa công nhân queer và một phong trào lao động phần lớn mang tính dị tính chuẩn mực?
Có một số bài học quý giá rút ra từ phong trào Quyền lực Da đen (Black Power). Trong bài viết của mình, James thảo luận về cách Malcolm X, một nhân vật mà nhiều người chỉ liên tưởng đến chính trị dân tộc chủ nghĩa Da đen, đã chạm đến trọng tâm của cuộc đấu tranh giai cấp công nhân. Trích lời bà:
“Những nhà trí thức ở Harlem và Malcolm X, nhà cách mạng vĩ đại đó, cả hai đều là những người theo chủ nghĩa dân tộc, cả hai dường như đặt vấn đề màu da lên trên vấn đề giai cấp khi phe cánh tả da trắng vẫn còn hô vang những khẩu hiệu như ‘Người da đen và da trắng đoàn kết đấu tranh,’ hoặc ‘Người da đen và Lao động phải hợp lực.’ Giai cấp công nhân da đen đã có thể thông qua chủ nghĩa dân tộc này để định nghĩa lại giai cấp: phần lớn Người da đen và Lao động là đồng nghĩa (không có nhóm nào khác mà Lao động lại đồng nghĩa đến thế – trừ có lẽ là phụ nữ), những yêu sách của Người da đen và các hình thức đấu tranh do Người da đen tạo ra là cuộc đấu tranh giai cấp công nhân toàn diện nhất.” [3]
Khi giai cấp bị phân biệt chủng tộc và sự áp bức trở nên trầm trọng hơn theo ranh giới chủng tộc, thì chủng tộc cũng là một sự định nghĩa lại khác về giai cấp. Liên đoàn Công nhân Cách mạng Da đen (The League of Revolutionary Black Workers – LRBW) là một ví dụ như vậy. Được thành lập ở Detroit vào cuối những năm 1960, LRBW là một tổ chức công nhân ô tô da đen độc lập với bộ máy quan liêu công đoàn. Họ nhận thấy rằng bộ máy quan liêu công đoàn, trong sự hợp tác với giới chủ, không thể và không muốn chống lại nạn phân biệt chủng tộc mà công nhân Da đen phải đối mặt. Họ luôn là những người cuối cùng được tuyển dụng và đầu tiên bị sa thải, đồng thời phải chịu điều kiện làm việc cực kỳ nguy hiểm vì tính mạng của họ không quan trọng đối với các nhà tư bản và bộ máy quan liêu công đoàn. LRBW đã có hành động độc lập tại nhà máy, chẳng hạn như các cuộc đình công tự phát, để đấu tranh cho sự an toàn của họ, thông qua thông điệp đấu tranh của công nhân Da đen chống lại phân biệt chủng tộc. Khi các yêu sách được thực hiện, đó là một chiến thắng cho toàn thể giai cấp công nhân. Cuộc đấu tranh của người Da đen chính là cuộc đấu tranh giai cấp.
Làm thế nào để ta có thể thành lập những tổ chức ngày nay để đấu tranh cho những vấn đề mà những người lao động queer, cả người có việc làm và người thất nghiệp, phải đối mặt tại nơi làm việc và qua đó, thúc đẩy cuộc đấu tranh cho toàn bộ giai cấp động? Để những chiến thắng của chúng ta cũng là những chiến thắng giai cấp?
Nhu cầu về lý thuyết và thực hành giải phóng người queer thuộc tầng lớp lao động không chỉ là một cuộc thâm nhập mang tính học thuật. Đó là sự cần thiết để chúng ta vươn ra ngoài ngôn ngữ trừu tượng của lý thuyết queer, vượt ra khỏi các trang sử học thuật, các trung tâm đô thị và các hoạt động của các tổ chức phi lợi nhuận tiến bộ. Nếu ta muốn thu hút những người lao động queer, những người da màu, khuyết tật, và cả những người thậm chí không tự nhận mình là queer song lại có đời sống tình yêu, tình dục, cách thể hiện giới tính và hình thái gia đình được coi là lệch lạc khỏi dị chuẩn, thì chúng ta cần phải xây dựng một nền chính trị phản ánh sự đa dạng này.
Dựa trên những lời của Combahee River Collective, những người queer thuộc tầng lớp lao động, không phân biệt chủng tộc, khả năng và giới tính, phải chịu trách nhiệm cho sự giải phóng của chính chúng ta. Chúng ta phải xây dựng quyền lực theo cách mà những kẻ buộc tội chúng ta chia rẽ phong trào lao động dị tính chuẩn mực của họ, hay những phong trào queer da trắng trung lưu của họ, sẽ phải nhận ra rằng “họ không chỉ có thể mất đi những đồng minh có giá trị và chăm chỉ trong các cuộc đấu tranh của mình,” mà họ còn có thể bị buộc phải thay đổi những cách thức tương tác và áp bức người queer tầng lớp lao động theo thói quen dị tính chuẩn mực của họ.
“Tuy nhiên, chúng ta có thể tận dụng vị trí ở dưới đáy của mình để tạo ra một bước nhảy vọt rõ ràng vào hành động cách mạng. Nếu phụ nữ da màu được giải phóng, điều đó có nghĩa là tất cả những người khác cũng sẽ phải được giải phóng, vì sự tự do của chúng ta đòi hỏi phải phá hủy tất cả các hệ thống áp bức.” [4]
Chúng ta cần học hỏi từ lịch sử để xây dựng lý thuyết và thực tiễn của ta về một phong trào giải phóng người queer lồng ghép chính trị đấu tranh giai cấp chống phân biệt chủng tộc, chống gia trưởng và chống phân biệt đối xử với người khuyết tật.
Quyền lực cho người queer, và qua đó là cho giai cấp.
[1] Lisa Duggan, “Vụ án Brandon Teena và Tâm lý học xã hội về sự oán giận của tầng lớp lao động,” New Labor Forum 13(3)2004
[2] Ibid (nghĩa là “như trên”, dùng để chỉ cùng nguồn tham khảo liền trước)
