Karl Korsch và Tương lai Đã Mất của Chủ nghĩa Marx Châu Âu
Karl Korsch và Tương lai Đã Mất của Chủ nghĩa Marx Châu Âu
Karl Korsch là một trong những nhân vật xuất chúng nhất của văn hóa Marxist Đức thời kỳ giữa hai thế chiến, trước khi chúng bị phá tan bởi sự trỗi dậy của chủ nghĩa Quốc xã.
Darren Roso
Trong các tài liệu lịch sử về chủ nghĩa Marx, cái tên Karl Korsch thường gắn liền với Georg Lukács. Hai trí thức Trung Âu, lần lượt đến từ Đức và Hungary, Korsch và Lukács đều đi theo chính trị cánh tả sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, và đã ủng hộ Cách mạng Tháng Mười Nga cùng Quốc tế Cộng sản được thành lập sau đó.
Năm 1923, hai người đàn ông này đã xuất bản các tác phẩm nhằm mang lại nội dung triết học sâu sắc hơn cho chủ nghĩa Marx cách mạng: Chủ nghĩa Marx và Triết học (Marxism and Philosophy) của Korsch và Lịch sử và Ý thức Giai cấp (History and Class Consciousness) của Lukács. Phản ứng của một số thành viên trong phong trào cộng sản mới thành lập lại khá lạnh nhạt. Grigory Zinoviev, nhà lãnh đạo Bolshevik từng giữ chức chủ tịch Quốc tế Cộng sản trong những năm 1920, đã bác bỏ cặp đôi này là “những giáo sư đang cố thêu dệt lý thuyết của riêng mình.”
Korsch và Lukács đều tìm cách đóng vai trò lãnh đạo các đảng cộng sản quốc gia của mình: Korsch là nghị sĩ cộng sản trong Quốc hội Đức (Reichstag), trong khi Lukács giữ vị trí ủy viên giáo dục và văn hóa trong Cộng hòa Xô viết Hungary tồn tại trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, con đường của họ rẽ đôi rõ rệt từ nửa sau những năm 1920. Korsch bị trục xuất khỏi Đảng Cộng sản Đức (KPD) vào năm 1926, trong khi Lukács vẫn ở lại phong trào trong suốt thời kỳ Stalin và sau đó.
Bị buộc rời khỏi Đức do sự tiếp quản của Đức Quốc xã, Korsch đến Anh trước, rồi sau đó là Hoa Kỳ, nơi ông tiếp tục làm một nhà tư tưởng Marx độc lập cho đến khi qua đời vào năm 1961. Korsch mất trước khi các tác phẩm của ông được các trí thức cánh tả mới tái khám phá, với bản dịch tiếng Anh đầu tiên của Chủ nghĩa Marx và Triết học (Marxism and Philosophy) xuất hiện vào năm 1970.
Từ Chủ nghĩa Fabian đến Chủ nghĩa Bolshevik
Điểm khởi đầu cho cuộc đời Korsch với tư cách là một người xã hội chủ nghĩa là cánh cải cách của nền Dân chủ Xã hội Đức trước chiến tranh, gắn liền với Eduard Bernstein và Hội Fabian ở Anh. Sau khi học tại Jena, một thành phố tỉnh lẻ và trung tâm đại học đang trải qua quá trình chuyển đổi hiện đại hóa, Korsch đã dành thời gian ở London với những người theo chủ nghĩa Fabian, nơi ông tiếp thu một định hướng chính trị thực dụng và kỹ trị, bộc lộ một chủ nghĩa tinh hoa khai sáng nhất định.
Sự bùng nổ của Thế chiến I đã đẩy Korsch vào vòng xoáy tàn bạo của nó; cuộc chiến tổng lực đầu tiên trên lục địa châu Âu đã tạo ra những vụ thảm sát công nghệ xảy ra hàng ngày. Korsch vào thời điểm đó có quan điểm quốc tế chủ nghĩa và nhân đạo. Bị cưỡng bức tòng quân vào quân đội Đức, ông phản đối cuộc chiến ngay từ đầu. Sự nghiệp binh nghiệp của ông gần như kết thúc ngay lập tức, do ông bị thương bởi mảnh đạn và phải vào bệnh xá.
Trong suốt những năm chiến tranh, Korsch đã bắt đầu ủng hộ một kiểu chính trị của lòng dũng cảm và sự thật, trong khi vợ ông, Hedda Korsch, đã tham gia Đảng Dân chủ Xã hội Độc lập (USPD) chống chiến tranh, lấy cảm hứng từ Hội nghị Zimmerwald. Hedda là cháu gái của nhà đấu tranh vị nữ nổi tiếng Hedwig Dohm, người đã kịch liệt phản đối cuộc chiến trong tờ Die Aktion của Franz Pfemfert. Tác phẩm “Auf dem Sterbett” [“Hấp hối”] của Dohm đã tố cáo rằng lòng yêu nước thái quá đã đẩy hàng triệu thanh niên “tự mình hành quân đến nấm mồ của chính họ.”
Năm 1918, Korsch xem Cách mạng Tháng Mười Một, bắt đầu bằng cuộc nổi loạn của các thủy thủ Đức tại Kiel, như một cuộc cách mạng vô sản và một nỗ lực chấm dứt cuộc chiến. Có thể đối chiếu cuộc cách mạng của vô sản với cuộc cách mạng tư sản, như Cách mạng Pháp năm 1789. Sự đổi mới của nó đối với Korsch nằm ở sự kết hợp — thực ra là sự thống nhất của — những người lao động trí óc và chân tay, những người có thể đứng lên lật đổ hình thức xã hội được khởi xướng bởi cuộc cách mạng trước đó của tư sản. Xã hội hiện đại do tư sản tạo nên này không chỉ dẫn đến cuộc chiến tổng lực, mà còn củng cố sự thống trị, phụ thuộc và áp bức những người bán sức lao động của họ.
Đối với Korsch, cuộc cách mạng của tư sản cơ bản mang bản chất giải phóng lao động khỏi sự bóc lột. Các ý tưởng của Korsch về xã hội hóa đã trải qua một sự chuyển đổi: sau khi tham gia cách mạng với định hướng kỹ trị về thay đổi xã hội chủ nghĩa lấy cảm hứng từ chủ nghĩa Fabian, các sự kiện chính trị và các cuộc thảo luận trong các cơ quan như Ủy ban Xã hội hóa đã cho ông thấy rằng các kế hoạch không có giá trị gì nếu không có quyền lực của công nhân để thực hiện chúng.
Sau khi gia nhập USPD, Korsch cùng với các nhân vật đáng chú ý khác như Werner Scholem đã vận động thành công cho việc sáp nhập đảng này với đảng Cộng sản. Sau khi tham gia vào các cuộc đấu tranh quần chúng chống lại cuộc đảo chính Kapp cánh hữu năm 1920, Korsch đã nhận ra sự cần thiết phải xây dựng một phong trào cộng sản mạnh mẽ lấy cảm hứng từ Cách mạng Nga.
Trong KPD, Korsch ban đầu kêu gọi thành lập mặt trận thống nhất để liên minh với những người cải cách và cùng họ đạt được các mục tiêu xác định. Ông đã thành lập một khối với các nhà lãnh đạo đảng như August Thalheimer trong thời gian chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy được lên kế hoạch vào tháng 10 năm 1923. Cam kết của Korsch là bối cảnh chính trị trực tiếp của tác phẩm Chủ nghĩa Marx và Triết học.
Korsch gia nhập một liên minh ngắn ngủi của những người Cộng sản và Dân chủ Xã hội cánh tả ở bang Thuringia với tư cách là bộ trưởng tư pháp. Ngay sau đó, chính phủ sụp đổ và cuộc Cách mạng Tháng Mười Đức đã bỏ lỡ cơ hội của mình. Korsch phải trốn tránh khi chính quyền sa thải ông khỏi chức vụ tại Đại học Jena và tuyên bố ông là kẻ phản quốc.
Những Năm Tháng ở Berlin
Ngay sau đó, Korsch chuyển đến Berlin. Là một trung tâm của cuộc đấu tranh giai cấp, thủ đô của Đức cũng là sân nhà của xu hướng cánh tả của KPD — những nhân vật như Scholem, Arthur Rosenberg, Arkadi Maslow và Ruth Fischer — những người đã bác bỏ sự lãnh đạo trước đây của Thalheimer và Heinrich Brandler. Korsch đã gia nhập hàng ngũ những nhân vật này, mặc dù ông không hoàn toàn ủng hộ quan điểm của họ, và trong một thời gian ngắn thì ông đã trở thành tổng biên tập của Die Internationale, cơ quan lý luận của KPD.
Tại Đại hội lần thứ năm của Quốc tế Cộng sản, Grigori Zinoviev đã đã kích Korsch, tuyên bố rằng ông không hiểu gì về Karl Marx, và kêu gọi loại bỏ ông khỏi vị trí tổng biên tập của Die Internationale. Với tư cách là thành viên KPD của Quốc hội Đức (Reichstag), Korsch đã có một diễn đàn để tố cáo Hiệp ước Rapallo giữa Đức và Liên Xô như một sự thỏa hiệp không đáng có của chế độ Xô viết với hệ thống các quốc gia dân tộc tư sản. Lời phê bình ban đầu này đã phát triển thành một lập luận rộng hơn nhiều chống lại chủ nghĩa Stalin non trẻ và mô hình phát triển Xô viết, mà Korsch coi là một hình thức của chủ nghĩa tư bản nhà nước. Cuối cùng, ông đã bị trục xuất khỏi KPD vì những lập trường dị giáo này.
Korsch thân thiết với xu hướng Bolshevik bất đồng chính kiến do Timofei Sapronov lãnh đạo, được gọi là phe Tập trung dân chủ. Mặc dù Sapronov và những người theo ông đã gia nhập phe Đối lập Cánh tả của Leon Trotsky, họ không đồng ý với mô tả của Trotsky về hệ thống Xô viết, coi đó là chủ nghĩa tư bản nhà nước hơn là nhà nước công nhân. Korsch cũng bác bỏ sự khăng khăng của Trotsky rằng sẽ phải làm việc để cải cách Đảng Bolshevik. Thay vào đó, ông lập luận vào cuối những năm 1920 rằng một đảng mới sẽ phải được xây dựng dựa trên sự độc lập của giai cấp công nhân.
Korsch đã khởi xướng Tuần làm việc Marxist đầu tiên, được tổ chức vào ngày 20 tháng 5 năm 1923, tại Ilmenau, Thuringia. Đó là một cuộc tái hợp quan trọng của khoảng hai mươi trí thức cộng sản, bao gồm một số nhà tư tưởng cánh tả sắc bén nhất thế kỷ XX. Nó đánh dấu sự ra đời của Viện Nghiên cứu Xã hội, sau này được biết đến rộng rãi là Trường phái Frankfurt, với sự tài trợ và hỗ trợ của Felix Weil.
Sự kiện này được đề ra nhằm đổi mới lý thuyết Marxist. Ba hạng mục trong chương trình nghị sự đã chứng minh phạm vi của dự án này. Đầu tiên, Eduard Alexander, một người ủng hộ các lập luận của Rosa Luxemburg về khủng hoảng kinh tế trong tác phẩm Sự Tích lũy Tư bản của bà, đã giới thiệu vấn đề chuyển đổi tư bản chủ nghĩa và các lý thuyết khủng hoảng, trong bối cảnh siêu lạm phát và khủng hoảng vùng Ruhr.
Hạng mục thứ hai được đề cập là vấn đề phương pháp biện chứng. Cuộc thảo luận này tập trung vào tác phẩm Lịch sử và Ý thức Giai cấp của Georg Lukács vừa mới xuất hiện, và bản nháp của tác phẩm Chủ nghĩa Marx và Triết học của Korsch. Cả hai tác giả đã lần đầu tiên gặp gỡ nhau. Theo Detlev Claussen, những ý tưởng mà Lukács đưa ra trong Lịch sử và Ý thức Giai cấp là trung tâm sự chú ý tại sự kiện này, mặc dù Korsch là người duy nhất ở đó có đủ năng lực để tranh luận với Lukács.
Thứ ba, Béla Fogarasi, một đồng minh của Korsch đang làm biên tập viên của tờ báo Rote Fahne của KPD, đã giới thiệu về việc tổ chức nghiên cứu Marxist. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn của Forgarasi trong Cách mạng Hungary và phê bình triệt để của ông về khoa học tư sản đã xác nhận mục tiêu ban đầu của Viện Nghiên cứu Xã hội là hoạt động như một tập thể cam kết làm sắc bén hơn lý thuyết Marxist.
Chủ nghĩa Marx và Triết học
Đóng góp của Korsch vào lý thuyết Marxist đã khiến ông được mô tả là một trong những người sáng lập chủ nghĩa Marx phương Tây, một thuật ngữ chỉ được hình thành ở giai đoạn sau. Sẽ hữu ích hơn nếu đọc Korsch với sự hiểu biết rằng ông đang tìm cách làm rõ phê bình của Marx về kinh tế chính trị, chính trị cách mạng và vị thế của triết học trong chủ nghĩa Marx. Ông làm điều này trong sự hy vọng về một sự chuyển đổi cách mạng sang chủ nghĩa cộng sản.
Tư duy của Korsch về lý thuyết Marxist hoạt động ở hai cấp độ liên quan đến nhau. Trước hết là cấp độ sư phạm. Cấp độ này nhằm giáo dục công nhân và các thành viên cơ hữu của KPD cũng như các trí thức cộng sản trẻ tuổi và đồng minh của phong trào. Thứ hai, ông tham gia vào một nỗ lực khoa học và triết học để giải quyết các vấn đề và lỗ hổng đáng kể trong cái gọi là chủ nghĩa Marx chính thống.
Cấp độ thứ hai này thể hiện rõ trong Chủ nghĩa Marx và Triết học. Trong những dòng mở đầu của tác phẩm này, ông nói về việc giải quyết câu hỏi về mối quan hệ giữa chủ nghĩa Marx với triết học. Chủ nghĩa Marx và Triết học là một phần của một dự án lớn hơn nhiều nhưng cuối cùng chưa hoàn thành, đưa ra những hậu quả triết học của chủ nghĩa Marx, cũng như bản chất của phê bình kinh tế chính trị và quan niệm của chủ nghĩa Marx về luật pháp và nhà nước. Korsch đã thay đổi kế hoạch cho dự án này nhiều lần mà không hoàn thành nó.
Các văn bản trong lịch sử chủ nghĩa Marx như Chủ nghĩa Marx và Triết học rất khó đọc; sự phức tạp của chúng đòi hỏi người đọc phải chú ý đến các lập luận phức tạp của văn bản, ngay cả khi chúng ta có thể tái cấu trúc những lập luận này. Tuy nhiên, có thể thấy rằng tác phẩm này xoay quanh một trục rất đơn đơn giản nhưng lại phát sinh một vấn đề phức tạp. Sự đơn giản đó là việc đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa hệ tư tưởng và cách mạng công nhân.
Đó là một câu hỏi về phép biện chứng duy vật. Trong các thuật ngữ kinh điển về kiến trúc hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, hệ tư tưởng là một phần của kiến trúc thượng tầng. Tuy nhiên, hệ tư tưởng cũng là một đặc điểm của bất kỳ sự chuyển đổi cách mạng nào của kiến trúc hạ tầng, nếu phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa bị lật đổ và lao động sống được giải phóng. Một phép biện chứng phải có khả năng tính đến vai trò của ý thức giai cấp trong sự biến đổi của lịch sử. Đây là chủ đề cơ bản của Chủ nghĩa Marx và Triết học.
Việc xác định hệ tư tưởng và cách mạng xã hội tương đương với việc cố gắng suy nghĩ về các điều kiện cho một cuộc cách mạng thành công ở phương Tây, do đó đặt ra mối liên hệ giữa các thuật ngữ đó với chính trị. Do đó, nếu Chủ nghĩa Marx và Triết học là một tác phẩm “triết học”, thì nó cũng chắc chắn là một tác phẩm chính trị.
Sau khi bị trục xuất khỏi KPD, Korsch không được bầu lại vào Quốc hội. Ông giờ đây lại quay sang các vấn đề của lý thuyết Marxist. Korsch trải qua một sự khởi đầu mới, khám phá các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau.
Chúng ta có thể tìm thấy nhiều kết quả tạm thời mà Korsch đã đạt được trong giai đoạn này trong các luận đề của ông về khủng hoảng chủ nghĩa Marx, G.W.F. Hegel và cách mạng, chủ nghĩa phát xít và phản cách mạng, và tính chất đảng phái của khoa học. Korsch cũng xuất bản một bài phê bình về tác phẩm Quan niệm Duy vật về Lịch sử của Karl Kautsky và một phiên bản cập nhật của Chủ nghĩa Marx và Triết học với một phần Phản Phê bình mới.
Trong quá trình khám phá lý thuyết này, Korsch đã tiếp xúc với một số trí thức lỗi lạc nhất đang hoạt động trong những năm cuối Weimar. Ông đã tham gia các cuộc thảo luận tại căn hộ của Bertolt Brecht có sự tham gia của tiểu thuyết gia Alfred Döblin, tác giả của Berlin Alexanderplatz, cùng nhiều người khác. Ông đã thuyết trình tại một nhóm triết học do Erich Unger và Oskar Goldberg triệu tập, tranh luận về di sản và tư tưởng của Hegel với các nhân vật như nhà sử học Arthur Rosenberg, người cũng từng là nghị sĩ cộng sản. Đây là những năm tháng của sự sôi nổi sáng tạo, bị dập tắt bởi sự trỗi dậy của chủ nghĩa Quốc xã.
Lưu vong
Sau một nỗ lực cuối cùng để chống lại Đức Quốc xã khi chúng lên nắm quyền — những lá thư cuối cùng của ông trước khi rời đất nước được ký “từ nhà này sang nhà khác” — Korsch rời Đức. Ban đầu ông cùng Brecht ở thị trấn Svendborg tại Đan Mạch. Trong thời gian lưu vong này, ông đã nói về việc viết một cuốn sách mà hiện nay được cho là đã bị thất lạc. Một lá thư gửi Friedrich Pollock, viết từ trang trại của Brecht, cho thấy nghiên cứu của ông sẽ đề cập đến cách mạng và phản cách mạng kể từ Cách mạng Tháng Bảy năm 1830 ở Pháp, xem xét chủ nghĩa Quốc xã Đức và chủ nghĩa Phát xít Ý, và phân tích quan niệm Marxist-Leninist về cách mạng.
Tác phẩm được trau chuốt và hoàn thiện nhất của Korsch từ giai đoạn này của cuộc đời ông là cuốn sách Karl Marx, được viết để tái cấu trúc hệ thống lý thuyết Marxist. Herbert Levy cho rằng Karl Marx “trong tương lai sẽ được coi là một trong số (ít ỏi) các tác phẩm Marxist thiết yếu của nửa đầu thế kỷ XX.” Levy so sánh tầm quan trọng của nó với tác phẩm của các nhân vật như Georgi Plekhanov, Antonio Labriola và Rosa Luxemburg. Tuy nhiên, chỉ có vài trăm bản sách được bán, và kho sách ở London đã bốc cháy trong một cuộc không kích của Đức vào năm 1940.
Sau nhiều năm tị nạn, từ Svendborg đến London và Paris, Korsch đã đến Hoa Kỳ với sự hỗ trợ của Sidney Hook. Hedda từng dạy học tại Wheaton College ở Massachusetts khi ông đến đất nước này. Thời gian của Korsch ở Mỹ bi thảm theo nhiều cách, mặc dù không thiếu những cái nhìn sâu sắc và những chiến thắng nhỏ. Như Hook sau này đã viết:
Korsch chưa bao giờ cảm thấy thoải mái ở Mỹ. Giống như hầu hết những người tị nạn, ông bị ám ảnh bởi sự thiếu kiên nhẫn, pha chút khinh miệt, trước sự ngây thơ và tính địa phương của người Mỹ. Ông bác bỏ việc tái đánh giá quá khứ từ quan điểm hiện tại, và cách tiếp cận từng bước một đối với cải cách xã hội, coi đó là chủ nghĩa chiết trung.
Trong thời gian ở Mỹ, gắn bó mật thiết với các tạp chí cộng sản hội đồng của Paul Mattick. Ở Chicago và New York, những người làm việc trong các tạp chí này là người dân lao động, và độc giả của họ không phải là các trí thức, mà là các nhà hoạt động công đoàn. Nhiều người mua tạp chí là các thành viên của các nhóm như Công nhân Công nghiệp Thế giới và các cựu chiến binh của các cuộc đình công. Korsch thường phát biểu tại các cuộc họp ở New York do các nhóm cộng sản hội đồng tổ chức.
Đọc những lá thư của Korsch trong những năm chiến tranh là một trải nghiệm cảm động. Qua chúng, người ta có thể theo dõi số phận, và những cuộc chạy trốn, của vòng tròn xã hội của ông khi họ trốn khỏi sự mở rộng của sự chiếm đóng của Đức Quốc xã khắp châu Âu, và những mối quan hệ căng thẳng giữa họ với Trường phái Frankfurt dưới sự lãnh đạo của Max Horkheimer. Paul Partos, người đã chiến đấu trong Nội chiến Tây Ban Nha, và Heinz Langerhans, bị giam giữ và trục xuất đến miền Nam nước Pháp, đang trên đường chạy trốn cuộc tấn công của Đức Quốc xã, cùng với những người khác là những người ủng hộ Kommunistische Politik.
Korsch đã cố gắng gây quỹ và vận động cho những người tị nạn, và Hedda tham gia hỗ trợ những người tị nạn Quaker. Karl đã cùng bà thực hiện công việc này, đồng thời thừa nhận “tôi không thể làm được nhiều, vì nhóm những người cắm trại hiện tại không mấy quan tâm đến các vấn đề lý thuyết.” Với tư cách là một nhà lý luận, mặc dù gắn bó với bối cảnh chính trị, Korsch liên tục làm việc về các vấn đề lý thuyết liên quan đến công trình khoa học của Marx. Trong suốt cuộc chiến, Korsch bảo vệ một đường lối quốc tế chủ nghĩa về sự đoàn kết giai cấp công nhân và chống phát xít.
Thật không may, cuộc đời của Korsch kết thúc vào năm 1961, ở tuổi bảy mươi lăm, ngay trước khi các phong trào sinh viên toàn cầu và Cánh Tả Mới bùng nổ. Là một nhân vật của thế hệ cũ, ông đã tiếp tục suy ngẫm về lý thuyết của Marx và các vấn đề chính trị toàn cầu, trong cuộc đối thoại với một số nhà tư tưởng cùng thời với ông, những người sẽ tiếp tục có những đóng góp đáng kể trong các lĩnh vực khác nhau, bao gồm Roman Rosdolsky, Daniel Guérin, và Harry Braverman. Ông vẫn là một nhà tư tưởng đã cho thấy giá trị của việc suy ngẫm lý thuyết về sự giải phóng lao động sống mà không bỏ quên nguyên tắc chính trị.
