Trong suốt một thời gian dài, luận điệu cá nhân chủ nghĩa về “chăm sóc bản thân” đã lấn át tinh thần làm việc tập thể vì những mục tiêu chung. Tình đồng chí là về trách nhiệm của chúng ta đối với nhau—một trách nhiệm giúp chúng ta trở nên tốt hơn và mạnh mẽ hơn so với khi đơn độc.
_________________________________________
Chúng ta luôn được bảo rằng mọi vấn đề có thể được giải quyết bằng trí tưởng tượng, ý tưởng lớn và sự sáng tạo. Dường như những ý tưởng sáng tạo không chỉ có thể giải quyết khủng hoảng khí hậu mà còn xóa bỏ bất bình đẳng cùng cực và thậm chí đánh bại hận thù sắc tộc. Kỳ lạ thay, lời kêu gọi “nghĩ lớn” và “sáng tạo” này lại đến từ đủ mọi phe phái chính trị, từ các gã khổng lồ công nghệ đến những nhà hoạt động xã hội chủ nghĩa, các chính trị gia dòng chính và cả những người theo chủ nghĩa cộng sản xa hoa.
Sự thống nhất bề ngoài này thực chất đã che đi những xung đột sâu sắc về chủ nghĩa tư bản, biên giới, di cư và tài nguyên. Sự chia rẽ dần mờ đi, bị che khuất bởi ảo tưởng rằng có thể tồn tại một ý tưởng đủ lớn, đủ sáng tạo, đủ táo bạo để giải quyết mọi vấn đề một cách gần như tức thì.
Đây chính là ảo tưởng đằng sau lời kêu gọi nghĩ lớn. Nhưng thực tế là chúng ta đang đối mặt với những mâu thuẫn cơ bản về tương lai của xã hội và thế giới. Sự thay đổi xã hội không hề dễ dàng hay êm đẹp. Chúng ta cần chấp nhận thực tế rằng công cuộc đấu tranh sẽ đầy sự chia rẽ, xác định rõ mình đứng về phía nào và chiến đấu để củng cố phe đó. Chúng ta không cần thuyết phục tất cả mọi người, mà chỉ cần đủ người sẵn sàng tham gia cuộc đấu tranh và giành chiến thắng.
Những ý tưởng lớn sẽ chẳng là gì nếu không có lực lượng để chiến đấu vì chúng. Tuy nhiên, phần lớn cánh tả ngày nay, đặc biệt là ở Anh và Mỹ, đã thất bại trong việc xây dựng và duy trì những chiến binh mạnh mẽ, cam kết và có tổ chức. Thứ kỷ luật giúp đạt mục tiêu chung của một tập thể đã bị thay thế bằng một thứ ngôn ngữ đậm chất cá nhân chủ nghĩa về sự thoải mái và chăm sóc bản thân.
Ngôn ngữ này, cùng với những thực hành mà nó khuyến khích, là phản ứng chống lại một vấn đề có thật—sự thiếu vắng các tổ chức chính trị có ý nghĩa đối với thành viên của họ và có thể hỗ trợ nhu cầu của họ. Khi không có các tổ chức như vậy, một số người cánh tả xem mạng xã hội như một lối thoát chính trị. Nhưng với sự phẫn nộ không ngừng trên không gian mạng, việc làm một nhà hoạt động cánh tả trực tuyến có thể trở thành một hành động tự hành hạ bản thân.
Những người lẽ ra phải đứng về phía chúng ta lại thường là những người chế nhạo chúng ta nhiều nhất. Điều này cũng xảy ra khi các nhóm vấn đề tạm thời được thành lập để lên kế hoạch tổ chức các hành động hoặc sự kiện. Đã quen với những tổn thương và xúc phạm từ hệ thống định kiến mà chủ nghĩa tư bản duy trì, chúng ta dễ bị tổn thương và chậm tin tưởng người khác. Việc kêu gọi chăm sóc bản thân chỉ giải quyết triệu chứng, chứ không phải căn nguyên của sự bất lực chính trị. Nó bỏ qua điều mà chúng ta thực sự thiếu—một mối quan hệ chính trị được xây dựng trên tinh thần đoàn kết.
Lịch sử của các tổ chức xã hội chủ nghĩa và cộng sản đã để lại cho chúng ta một hình mẫu hiện thân cho mối quan hệ đó: đồng chí. Với tư cách là một cách xưng hô, một biểu tượng của sự gắn kết, “đồng chí” đại diện cho mối quan hệ giữa những người cùng chung chí hướng đấu tranh chính trị. Vượt xa khỏi chính trị của niềm tin cá nhân, “đồng chí” chỉ ra những kỳ vọng về tình đoàn kết cần có để xây dựng một năng lực chính trị chung. Chính nhờ kỳ vọng của đồng chí mà chúng ta tham gia những cuộc họp mà ta có thể đã bỏ lỡ, làm những công việc chính trị mà ta có thể đã tránh né, và cố gắng sống có trách nhiệm với nhau. Chúng ta trải nghiệm niềm vui của một cuộc đấu tranh cam kết, của việc học hỏi thông qua thực hành. Chúng ta vượt qua những nỗi sợ mà nếu chỉ đối diện một mình, có thể sẽ lấn át chúng ta. Đồng chí giúp ta trở nên tốt hơn, mạnh mẽ hơn, và vượt qua những gì ta có thể đạt được khi đơn độc.
Xét Xử Lòng Căm Thù Sắc Tộc
Hãy xem một ví dụ từ lịch sử Đảng Cộng sản Mỹ: một phiên tòa biểu dương quy mô lớn được tổ chức ở Harlem vào năm 1931. Đảng đã đưa August Yokinen, một công nhân người Phần Lan, ra xét xử vì thành kiến chủng tộc, cổ xúy thuyết thượng đẳng da trắng và duy trì những quan điểm có hại cho giai cấp công nhân. Khoảng 1.500 công nhân da đen và da trắng đã tham dự phiên tòa của Đảng, được tổ chức tại sòng bạc Harlem Casino, một trong những hội trường lớn nhất khu vực. Clarence Hathaway, tổng biên tập da trắng của tờ Daily Worker, là người đứng ra buộc tội. Richard B. Moore, một trong những diễn giả da đen được kính trọng nhất trong Đảng, đảm nhận vai trò bào chữa cho Yokinen. Một bồi thẩm đoàn gồm mười bốn công nhân, bảy người da đen và bảy người da trắng, đưa ra phán quyết.
Yokinen là một trong ba đảng viên da trắng làm nhiệm vụ kiểm soát cửa ra vào trong một buổi khiêu vũ tại Câu lạc bộ Công nhân Phần Lan ở Harlem. Một số công nhân da đen đến tham dự buổi khiêu vũ nhưng chỉ được cho vào với thái độ miễn cưỡng. Khi vào trong, họ bị đối xử với thái độ thù địch đến mức nhanh chóng rời đi. Không một đảng viên da trắng nào lên tiếng chào đón hay bảo vệ họ.
Khi Đảng điều tra vụ việc, các đồng chí của Yokinen thừa nhận sai lầm của mình. Nhưng Yokinen lại cố biện hộ bằng cách nói rằng ông ta nghĩ những công nhân da đen sẽ vào phòng tắm hơi và rằng ông ta không muốn tắm chung với người da đen.
Đến phiên tòa của Đảng, Yokinen đã nhận lỗi và hứa sẽ sửa chữa bằng những hành động cụ thể nhằm đấu tranh cho quyền giải phóng của người da đen. Câu hỏi đặt ra cho bồi thẩm đoàn lúc này là Yokinen nên bị khai trừ khỏi Đảng vì phân biệt chủng tộc và “tư tưởng sô-vanh da trắng” hay chỉ bị quản chế.
Trong phần luận tội, Hathaway nhấn mạnh rằng Yokinen không chỉ không tuân thủ các nguyên tắc bình đẳng của Đảng Cộng sản mà chính sự thất bại này còn đặt ông ta vào cùng phe với bọn địa chủ. Ngay cả biểu hiện nhỏ nhất của tư tưởng thượng đẳng da trắng cũng làm suy yếu tinh thần đoàn kết giai cấp và củng cố quyền lực của giai cấp tư sản. Khi Yokinen không bảo vệ cam kết của Đảng về bình đẳng chủng tộc, ông ta đã cho những công nhân da đen lý do chính đáng để tin rằng họ chỉ có thể bị phản bội—từ Đảng và từ bất kỳ người da trắng nào khác.
Hathaway nhắc bồi thẩm đoàn rằng vì cuộc đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho người da đen là không thể thiếu đối với cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, Đảng Cộng sản phải chứng minh bằng hành động rằng họ quyết tâm xóa bỏ mọi dấu vết của tư tưởng sô-vanh da trắng. Việc khai trừ Yokinen sẽ thể hiện cam kết này. Nhưng Hathaway cũng đề xuất cho Yokinen một con đường trở lại Đảng. Nếu Yokinen tích cực đấu tranh chống lại chủ nghĩa thượng đẳng da trắng, bán tờ báo The Liberator dành cho người da đen và báo cáo về phiên tòa tại Câu lạc bộ Công nhân Phần Lan, thì ông ta có thể xin gia nhập lại Đảng.
Trong phần bào chữa, Moore chuyển hướng trọng tâm sang kẻ thù thực sự: giai cấp tư bản. Chính bọn địa chủ và tư sản là những kẻ gieo rắc nọc độc của lòng căm thù chủng tộc—được hỗ trợ bởi các công đoàn và những kẻ cơ hội trong phong trào xã hội chủ nghĩa. Quan điểm của Moore không phải là Yokinen không đáng bị trừng phạt, mà là không ai thực sự vô tội. Mọi khía cạnh của chủ nghĩa đế quốc tư bản đều lan truyền hệ tư tưởng thượng đẳng da trắng.
Moore cũng quay lại chỉ trích Đảng Cộng sản, đặt câu hỏi liệu Đảng có thực sự làm công tác giáo dục cần thiết để đối đầu với lòng căm thù sắc tộc chưa. Đảng đã phát triển các chương trình trong phong trào công nhân để giải thích tầm quan trọng của cuộc chiến chống nạn hành hình chưa? Đảng đã nỗ lực nghiêm túc để nhổ tận gốc định kiến chưa? Câu trả lời, theo Moore, là “chưa.” Đảng cũng có phần trong tội lỗi của Yokinen. Vì vậy, Moore kết luận rằng tự phê bình, chứ không phải khai trừ, mới là con đường đúng đắn. Tự phê bình sẽ giúp Đảng chứng minh cam kết của mình qua hành động. Một lợi ích khác, theo Moore, là điều này sẽ giữ Yokinen lại cho cuộc đấu tranh, một yếu tố quan trọng khi mỗi công nhân đều cần thiết trong nỗ lực lật đổ hệ thống tư bản.
Trong phần kết luận, Moore nhắc nhở bồi thẩm đoàn về mức độ nghiêm trọng của việc bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản. “Tôi thà để bọn tư bản treo cổ còn hơn bị khai trừ khỏi Quốc tế Cộng sản,” Moore tuyên bố. Ý ông là việc bị cắt đứt khỏi Đảng, bị tách khỏi đồng chí và bị tước đoạt tình đồng chí, là một số phận còn tồi tệ hơn cả cái chết. Đó là một cái chết về mặt xã hội, nơi một công nhân trở thành kẻ ngoài lề với chính phong trào của mình, thậm chí có thể còn tệ hơn cả bọn tư bản.
Moore kết luận rằng Yokinen phải bị lên án, nhưng quan trọng hơn là phải lên án chủ nghĩa tư bản vì những đau khổ, định kiến, khủng bố và nạn hành hình mà nó gây ra. Đảng phải cứu lấy đồng chí này, giáo dục ông ta và trao cho ông ta cơ hội để chứng minh bản thân. Đồng thời, Đảng cũng phải đấu tranh không khoan nhượng với chủ nghĩa sô-vanh da trắng và bất cứ điều gì đe dọa đến sự đoàn kết giai cấp.
Bồi thẩm đoàn kết luận Yokinen có tội—điều này không có gì ngạc nhiên vì ông ta đã thừa nhận lỗi lầm của mình. Họ đồng ý khai trừ Yokinen, nhưng chia rẽ về việc khai trừ trong sáu tháng hay mười hai tháng. Họ cũng chấp nhận đề xuất của bên công tố về những cách mà Yokinen có thể sửa chữa sai lầm của mình: bán báo The Liberator và đấu tranh chống tư tưởng sô-vanh da trắng. Vì vậy, dù bị khai trừ, Yokinen vẫn là một đồng chí. Phiên tòa đưa ra một quyết định khẳng định vai trò của ông trong cuộc đấu tranh giai cấp, một vai trò tập trung vào việc xây dựng sự đoàn kết giữa công nhân da trắng và da đen. Đảng không loại bỏ ông. Họ trao cho ông một con đường trở lại.
Ngày hôm sau, Yokinen bị bắt giữ và bị tạm giam để trục xuất. Tổ chức Quốc tế Bảo vệ Lao động (ILD), được Comintern hậu thuẫn, đã đứng ra bảo vệ ông trong các phiên điều trần về trục xuất.
Cùng Một Chiến Tuyến
Phiên tòa xét xử Yokinen dạy cho chúng ta nhiều bài học mà những người xã hội chủ nghĩa ngày nay nên học lại, đặc biệt là về tình đồng chí. Bài học đầu tiên liên quan đến việc cùng đứng trên một chiến tuyến. Bên công tố và bên bào chữa đều chia sẻ chung những nguyên tắc và mục tiêu: sự đoàn kết của giai cấp công nhân, xóa bỏ chủ nghĩa thượng đẳng da trắng, hiện thực hóa bình đẳng chủng tộc trong đời sống hằng ngày, và cách mạng vô sản. Những nguyên tắc chung này giúp họ nhận diện và gọi tên kẻ thù chung—bọn tư bản và địa chủ, những kẻ đã dung dưỡng chủ nghĩa thượng đẳng da trắng và luật hành hình. Bất cứ ai chấp nhận những nguyên tắc này đều là đồng chí, ngay cả khi họ mắc sai lầm. Là đồng chí có nghĩa là họ có giá trị đối với cuộc đấu tranh. Họ chỉ cần được hướng dẫn và đào tạo. Cách mạng cần chiêu mộ nhiều chiến sĩ nhất có thể.
Bài học thứ hai xuất phát từ bài học thứ nhất: giá trị của tinh thần tự phê bình tập thể. Nếu một đồng chí phạm sai lầm, chúng ta cũng có trách nhiệm trong đó. Chúng ta có thể làm gì để ngăn chặn sai lầm đó ngay từ đầu? Chúng ta có thể hướng dẫn hay đào tạo như thế nào? Chúng ta luôn bị bao vây bởi hệ tư tưởng phân biệt chủng tộc của chủ nghĩa tư bản. Do đó, chúng ta cần hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh chống lại nó. Chúng ta phải lên án những hành động củng cố chủ nghĩa thượng đẳng da trắng, đồng thời phải lên án mạnh mẽ hơn nữa hệ thống đã sản sinh ra nó.
Cuối cùng, bài học thứ ba liên quan đến con đường quay lại. Trái ngược với thứ chính trị danh tính độc hại mà Mark Fisher gọi là “lâu đài ma cà rồng” và thứ văn hóa “cancel” đang lan tràn trên mạng xã hội cánh tả ở Mỹ, trong vụ Yokinen, Đảng Cộng sản theo đuổi sự đoàn kết. Họ thực hành những phương thức xây dựng đoàn kết thay vì phá vỡ nó. Ngay cả khi một người bị khai trừ khỏi Đảng, họ cũng không bị lên án hoàn toàn. Thực tế, khi Yokinen đối mặt với sức mạnh trấn áp của nhà nước đế quốc, chính Đảng đã đứng ra bảo vệ ông ta. Yokinen vẫn cùng phe với những người Cộng sản. Ông ta vẫn là một đồng chí. Ông ta chấp nhận quyết định của Đảng về những nhiệm vụ cần làm để đấu tranh chống chủ nghĩa thượng đẳng da trắng và xây dựng sự đoàn kết của giai cấp công nhân. Điều quan trọng không phải là chủ nghĩa đạo đức—việc buộc ai đó phải “xin lỗi”—hay sự phán xét mang tính cá nhân đối với thái độ của một người. Điều quan trọng là thực hiện những nhiệm vụ mà cuộc đấu tranh cách mạng đòi hỏi.
Kỷ Luật
Đối với một số người cánh tả ngày nay, “kỷ luật” là một từ mang ý nghĩa tiêu cực. Họ không chỉ xem kỷ luật là mối đe dọa đối với tự do cá nhân mà còn hoài nghi mọi hình thức gắn kết chính trị mạnh mẽ. Khi chỉ nhìn kỷ luật đồng chí như một sự trói buộc mà không thấy nó là quyết định nhằm xây dựng năng lực tập thể, họ thay thế hiện thực của đấu tranh chính trị bằng ảo tưởng rằng chính trị có thể chỉ mang tính cá nhân. Ảo tưởng này khiến họ né tránh thực tế rằng tình đồng chí là một sự lựa chọn—cả từ phía người gia nhập lẫn từ phía Đảng tiếp nhận họ. Nó cũng bỏ qua khía cạnh giải phóng của kỷ luật.
Khi có đồng chí, chúng ta không cần phải tự mình làm, tự mình biết, hay tự mình lo liệu mọi thứ; thay vào đó, có một tập thể lớn hơn với đường lối, chương trình, nhiệm vụ và mục tiêu mà tất cả chúng ta cùng nhau gánh vác. Chúng ta được giải phóng khỏi chủ nghĩa hoài nghi—thứ vẫn thường được tô vẽ như sự “trưởng thành”—bởi sự lạc quan thực tiễn mà công việc trung thành mang lại. Kỷ luật cung cấp sự hỗ trợ, tạo điều kiện để chúng ta có thể phạm sai lầm, học hỏi và trưởng thành. Khi mắc sai lầm—và ai cũng sẽ mắc sai lầm—các đồng chí của chúng ta sẽ ở đó để giúp đỡ, sửa chữa và hướng dẫn chúng ta đi đúng hướng. Chúng ta không bị bỏ mặc để tự xoay xở một mình.
Những người cánh tả không có tổ chức và không liên kết thường bị mê hoặc bởi ảo tưởng rằng “người dân bình thường” có thể tự phát tạo ra những hình thức xã hội mới để đưa nhân loại đến một tương lai huy hoàng. Nhưng ảo tưởng này không thừa nhận những tổn thất và sự tê liệt mà bốn mươi năm chủ nghĩa tân tự do đã gây ra cho quần chúng. Nếu thật sự chính sách thắt lưng buộc bụng, nợ nần, sự sụp đổ của cơ sở hạ tầng, và làn sóng rút vốn của tư bản có thể thúc đẩy sự xuất hiện tự phát của các mô hình xã hội bình đẳng, thì chúng ta đã không chứng kiến tình trạng bất bình đẳng kinh tế trầm trọng, bạo lực chủng tộc leo thang, tuổi thọ suy giảm, cái chết chậm, nước không uống được, đất bị ô nhiễm, cảnh sát hóa quân sự và giám sát, hay các khu phố đô thị và ngoại ô hoang vắng như ngày nay.
Sự cạn kiệt tài nguyên cũng bao gồm sự cạn kiệt con người. Nhiều người muốn hành động nhưng không biết phải làm gì hoặc làm như thế nào. Họ có thể bị cô lập trong các môi trường lao động không công đoàn, bị quá tải bởi nhiều công việc linh hoạt cùng lúc, hoặc bị kéo căng bởi trách nhiệm chăm sóc bạn bè và gia đình. Chính tổ chức kỷ luật—kỷ luật của những đồng chí cam kết đấu tranh vì một tương lai bình đẳng và giải phóng—có thể giúp giải quyết vấn đề này. Đôi khi, chúng ta muốn và cần có ai đó chỉ cho mình phải làm gì, vì chúng ta quá mệt mỏi và kiệt sức để tự tìm ra giải pháp. Đôi khi, khi được giao một nhiệm vụ với tư cách là một đồng chí, chúng ta cảm thấy những nỗ lực nhỏ bé của mình mang ý nghĩa lớn lao, thậm chí có thể mang ý nghĩa lịch sử trong cuộc chiến lâu dài của nhân dân chống lại áp bức. Đôi khi, chỉ cần biết rằng chúng ta có đồng chí—những người chia sẻ cam kết, niềm vui và cả những bài học từ thất bại—cũng đủ để khiến công việc chính trị trở nên khả thi ở những nơi mà trước đó nó không thể thực hiện được.
