Lịch sử phát triển tư bản ở Indonesia – P4 – Cuộc cải cách năm 1998 và hậu quả)

Ted Sprague, 15 tháng 4 năm 2011


 Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997 một cú đánh với các nước Đông Nam Á, trong bối cảnh của sự thay đổi đang diễn ra Indonesia đã làm nên cuộc cách mạng năm 1998 và lật đổ chế độ cũ. Tuy nhiên, cuộc cách mạng đã thất bại trong việc loại bỏ giai cấp tư sản khỏi quyền lực, những kẻ đã áp dụng những cải cách "cải lương" như một phương tiện để đưa cuộc cách mạng xuống đường an toàn; Tuy nhiên, trong khi ban phát "quyền dân chủ" họ đã thúc đẩy để tăng cường hơn nữa việc khai thác lao động với "tự do hóa" hơn nữa. Các bài học cần được rút ra từ thời kỳ này là hết sức cần thiết với các nhà hoạt động cánh tả ở Indonesia ngày nay.

 

 

Khủng hoảng và Cải cách 1997/98

 

 Trong bảy năm trước cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997, đã có một dòng vốn khổng lồ đổ vào khu vực tư nhân, từ 314 triệu đô la năm 1989 lên tới 11,5 tỷ đô la năm 1996, tăng 3500%.[1] Vốn tư nhân khổng lồ này, phần lớn là vốn đầu cơ ngắn hạn đầu tư vào lĩnh vực bất động sản, đã tạo ra một nền bong bóng kinh tế sẽ bùng nổ trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997. Một cuộc khủng hoảng có sức tàn phá. Từ mức tăng trưởng trung bình hàng năm gần 7%, GDP thực tế đạt mức gần 14% vào năm 1998. Đồng rupiah mất giá từ 2.450Rp lên đến 14.900 cho một đô la Mỹ chỉ từ tháng 6 năm 1997 đến tháng 6 năm 1998. Chính phủ tư bản, với sự giúp đỡ của các nhà cải cách chân chính, đã nhanh chóng cứu trợ các ngân hàng và công ty tài chính thất bại. Do đó, nợ công của chính phủ đã tăng từ 0 trước cuộc khủng hoảng lên 72 tỷ USD, một số tiền lớn mà người lao động buộc phải trả.

 

 Đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng giảm ồ ạt. Dòng vốn đầu tư nước ngoài lên tới 5,6 tỷ đô la Mỹ năm 1996 đã biến thành dòng chảy 4,6 tỷ đô la Mỹ năm 2000. Vốn tư nhân nước ngoài tiếp tục rời khỏi đất nước khi đứng ở mức -1,5 tỷ đô la Mỹ năm 2004. Mặc dù vốn FDI bắt đầu chảy vào Năm 2005 và nó đứng ở mức 4,1 tỷ USD năm 2006.[2]

 

 Sau hậu quả của cuộc khủng hoảng, tăng trưởng vẫn dè dặt với GDP thực tế chỉ tăng không quá 5% mỗi năm trong giai đoạn 1997-2004 và khoảng 5,5% trong giai đoạn 2005-2006 và 6,3% trong năm 2007.

 

Hình 1. Tăng trưởng GPD ở Indonesia[3]

Hình 1

 Cuộc khủng hoảng kinh tế là cọng rơm cuối cùng làm gãy lưng con lạc đà (Tương tự trong tiếng việt "Giọt nước làm tràn ly" – chú thích người dịch). 32 năm phát triển làm sáng tỏ một cách bùng nổ. Giá các nhu yếu phẩm cơ bản tăng vọt. Sự đàn áp dân chủ ngày càng trở nên khó chịu, với sự kiện ngày 27 tháng 7 năm 1997 – cuộc tấn công vào trụ sở PDI – là bước ngoặt. PDI và Megawati trở thành điểm tập hợp cho cuộc đấu tranh dân chủ.

 

 Chế độ của Suharto bị quần chúng lật đổ. 32 năm độc tài đã chấm dứt chỉ sau một đêm khi hàng triệu người Indonesia xuống đường và buộc Suharto phải từ chức. Tuy nhiên, cuộc cải cách của hoàng cung đã mang lại những gì nó được thiết kế để mang lại: cải cách hoàn mỹ mà không có thay đổi cơ bản. Cải cách trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế chỉ có thể có nghĩa là phản cải cách, và đây chính xác là những gì đã xảy ra. Doanh nghiệp nhà nước được tư nhân hóa và trợ cấp được dỡ bỏ; một chương trình nghị sự tân tự do tràn lan đã được thực hiện. "Cuộc cải cách" đã mang lại không gian dân chủ hơn, bất chấp những người cải cách. Tuy nhiên, nó cũng mang lại nhiều tự do hơn cho các nhà tư bản để khai thác quần chúng.

 

 Sau 12 năm, mọi người đã thấy rõ rằng "cải cách" đã thất bại trong việc mang lại bất kỳ thay đổi cơ bản nào cho xã hội. Trong khi "cải cách" đã giáng một đòn nặng nề vào chế độ tư bản, buộc Suharto phải từ chức và mở ra không gian dân chủ – mặc dù là một không gian dân chủ tư sản – nó đã thất bại trong việc giải quyết vấn đề cơ bản mà hàng triệu công nhân, nông dân, ngư dân,người nghèo đô thị. Nghèo đói vẫn ở mức cao mọi thời đại và thanh niên phải đối mặt. Tỷ lệ dân số sống trên 1 đô la một ngày (nghèo cùng cực) vào năm 1996 – thời hoàng kim của sự bùng nổ kinh tế Indonesia – là 7,8%, và năm 2006 là 8,5%. Tuy nhiên, nếu chúng ta lấy 2 đô la một ngày làm chuẩn nghèo, tỷ lệ nghèo trong năm 2006 đã nhảy vọt lên đến 53%.[4] Điều này có nghĩa là hơn một nửa dân số Indonesia sống thấp hơn GPD bình quân đầu người là 3900 đô la (giá trị năm 2008). 10% nghèo nhất chỉ tiêu thụ 3% của cải trong khi 10% giàu nhất tiêu thụ tới 32,3%.[5]

 

Sự thất bại của "cải cách" đã trở nên trắng trợn đến nỗi ngay cả quần chúng cũng bắt đầu hồi tưởng về "những ngày xưa tốt đẹp" dưới thời Suharto khi nghèo khó còn có thể chịu đựng được và cảm giác ổn định. Dưới vỏ bọc dân chủ, mức độ khai thác đã thực sự tăng lên và điều đó là hợp lý, bởi đối với giai cấp thống trị nền dân chủ có nghĩa là sự tự do khai thác hơn nữa. Kết quả là, chương trình nghị sự tự do mới đã được thực hiện thậm chí còn nghiêm ngặt hơn trong những năm gần đây. Nhiều công ty nhà nước và tài sản đang được tư nhân hóa. Trợ cấp của nhà nước đang bị bãi bỏ. Không có gì ngạc nhiên khi quần chúng mệt mỏi với tình hình hiện tại và hoài nghi về những gì "Cải cách" năm 1998 đã mang lại.

 

Suy thoái thế giới 2008/2009

 

 Indonesia không thể thoát khỏi tác động của suy thoái kinh tế thế giới được gây ra bởi cuộc khủng hoảng thế chấp nhà ở Mỹ. (Để có phân tích đầy đủ hơn về suy thoái kinh tế thế giới, hãy đọc Cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản và nhiệm vụ của những người mácxít – Phần thứ nhất , Phần thứ haiPhần thứ ba ). Tại Indonesia, nền kinh tế trong ba quý đầu năm 2008 vẫn dành chỗ cho sự lạc quan, tăng trưởng hơn 6%, nhưng khi suy thoái kinh tế xảy ra, nó đã chốt ở 5,2% trong quý IV. Gợi nhớ về cuộc khủng hoảng năm 1997, Rupiah bị mất giá hơn 30% so với đồng đô la Mỹ trong hai tháng 10 và tháng 11 năm 2008. Thị trường chứng khoán mất gần một nửa giá trị giữa tháng 1 năm 2008 (2627.3) và tháng 12 năm 2008 (1355.4)

 

 Tuy nhiên, Indonesia đã phục hồi nhanh chóng từ cuộc suy thoái này. Trong nửa đầu năm 2009, GDP của Indonesia tăng 4,2%, lớn nhất ở Đông Nam Á trong khi các quốc gia khác trong cùng khu vực giảm GPD, Singapore -3,5%, Thái Lan -4,9% và Malaysia -5,1%. Năm 2009, Indonesia đạt mức tăng trưởng GDP 4,5%, với mức tăng trưởng quý IV ấn tượng là 5,4%. Tương tự, trong nửa đầu năm 2009, Sở giao dịch chứng khoán Jakarta đã hồi phục nhanh chóng, nhanh thứ ba sau Thượng Hải và Mumbai. Đến cuối năm 2009, nó đã trở lại giá trị trước khủng hoảng.

 

 Nền kinh tế Indonesia không bị ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế nghiêm trọng như các quốc gia Đông Nam Á khác bởi vì trong thập kỷ gần đây, tăng trưởng của nó dựa trên tiêu dùng trong nước trái ngược với thương mại xuất khẩu. Tiêu dùng trong nước sau cuộc khủng hoảng năm 1997 đã tăng từ khoảng 58,2% lên 64,1% GDP

 

Hình 2. Tiêu thụ nội địa ở Indonesia[6]

Hình 2

 Một yếu tố khác là giá trị xuất khẩu trong nền kinh tế Indonesia chỉ bằng khoảng 25% GDP, trong khi nhiều quốc gia ở châu Á có tỷ lệ xuất khẩu trên GDP cao hơn nhiều. Với sự giảm tốc độ tăng trưởng của khối lượng thương mại toàn cầu từ mức trung bình 8,1% trong năm năm trước cuộc khủng hoảng xuống còn 4,1% trong năm 2008 và -12,2% trong năm 2009, các quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu đã bị ảnh hưởng ngay lập tức và nghiêm trọng hơn.

 

Hình 3. Chia sẻ xuất khẩu và tăng trưởng GDP – Đông Á mới nổi[7]

hình 3

 Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với cuộc khủng hoảng thế chấp của Mỹ cũng bảo vệ hệ thống ngân hàng châu Á khỏi cú sốc ban đầu của cuộc khủng hoảng tài chính. Trong tổng số 1,5 nghìn tỷ đô la Mỹ đã ghi giảm và mất tín dụng được báo cáo trên toàn thế giới kể từ tháng 7 năm 2007, chỉ có 39 tỷ đô la Mỹ, tương đương khoảng 2,7%, đến từ các tổ chức tài chính châu Á – phần lớn đến từ Nhật Bản và ở mức độ thấp hơn là Trung Quốc.[8]

 

 Thêm vào đó, gói kích thích của chính phủ lên tới 7,1 tỷ USD (73,3 nghìn tỷ đồng) trong năm 2009 cũng đã thúc đẩy tiêu dùng trong nước. Chính phủ đã tiếp tục gói kích thích với 38,3 nghìn tỷ Rp cho năm 2010.

 

 Thành công này đã thúc đẩy chính phủ Indonesia dự kiến ​​cho tăng trưởng rất lạc quan trong năm năm tới. Vào cuối Hội nghị thượng đỉnh quốc gia vào tháng 10 năm 2009, với sự tham dự của hơn 1300 quan chức từ chính phủ, phòng thương mại nước ngoài, hiệp hội các ông chủ, v.v… Bộ trưởng Điều phối Kinh tế, Hatta Rajasa nói rằng chính phủ đang nhắm mục tiêu tăng trưởng kinh tế trung bình khá cao: 5,5-5,6% năm 2010, 6,0-6,3% năm 2011, 6,4-6,9% năm 2012, 6,7-7,4% năm 2013 và 7% năm 2014.

 

 Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người lao động Indonesia có thể thoát khỏi khủng hoảng. Vào tháng 2 năm 2009, Rizal Ramli của viện chính sách tư nhân Econit cho biết ông ước tính các công ty đã cắt giảm 800.000 việc làm kể từ năm trước đó.[9] Hầu hết các trường hợp sa thải đã được ghi nhận là trong các ngành sản xuất: dệt may, may mặc, ô tô, đóng giày và giấy. Đến cuối năm 2008, khoảng 250.000 công nhân nhập cư đã được chủ nhân của họ gửi về nhà.[10]

 

 Việc Indonesia phục hồi nhanh chóng sau cuộc khủng hoảng không phải là lý do để ăn mừng cho những người lao động và nông dân bình thường. Brazil, Ấn Độ, Indonesia, Trung Quốc và Nam Phi (được gọi là BIICS) được quảng cáo là những quốc gia thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thế giới trong khi phần còn lại của thế giới suy sụp. Báo cáo gần đây của OECD mang tên Đi đến tăng trưởng 2010 đã đưa ra một "gợi ý" cho chính phủ Indonesia để loại bỏ trợ cấp nhiên liệu. Ông Pier Carlo Padoan, Phó Tổng thư ký và trưởng ban kinh tế tại OECD, cho rằng việc tạm dừng trợ cấp nhiên liệu là một trong những biện pháp phải được thực hiện ở Indonesia: Ấn Độ và Indonesia lần lượt chi 10% và 20% ngân sách cho các khoản trợ cấp, hầu hết trong số chúng là trợ cấp năng lượng. Nếu giá nhiên liệu vẫn ở mức thấp, không chỉ chúng ta có mức tiêu thụ lãng phí mà còn có thể gây hại cho môi trường.[11] Đây là sự chuẩn bị cho việc cắt giảm đáng kể chi tiêu công cần thiết để cân bằng thâm hụt được tạo ra bằng cách bảo lãnh cho các ngân hàng và công ty thất bại trong thời kỳ suy thoái kinh tế.

 

 Thêm vào đó, năm 2009, chính phủ đã thông qua Luật 39/2009 nhằm thúc đẩy việc thành lập các Khu kinh tế đặc biệt để thúc đẩy các ngành công nghiệp bằng cách nới lỏng các quy định về lao động và môi trường và cung cấp trợ cấp cho các công ty, tất cả đều nhân danh thúc đẩy cạnh tranh ở Indonesia. Kể từ khi thông qua luật, đã có 48 khu vực áp dụng các SEZ. Chính phủ đang có kế hoạch xây dựng năm SEZ trên khắp Indonesia vào năm 2012.[12]

 

 Vào ngày 01 tháng 1 năm 2010, Indonesia cùng với chín nước thành viên khác của ASEAN, phê chuẩn Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) hạ các mức thuế của hơn 7500 loại sản phẩm, tương đương khoảng 90 phần trăm của hàng hóa nhập khẩu. ACFTA là khu vực thương mại tự do lớn nhất về dân số, với gần 1,9 tỷ người, và lớn thứ ba về GDP danh nghĩa. Sau khi ACFTA là Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Ấn Độ (AIFTA) đã có hiệu lực ở Indonesia từ ngày 01 tháng 6 năm 2010 và Indonesia đã cam kết giảm thuế nhập khẩu càng nhiều càng tốt lên tới 42,5%.

 

 Cả hai hiệp định thương mại tự do này sẽ tràn ngập thị trường Indonesia với hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc và Ấn Độ, phá hủy các ngành công nghiệp sản xuất và nông nghiệp ở Indonesia, và tạo ra một cuộc đua xuống đáy nghiêm trọng hơn, không chỉ ở Indonesia mà cả khu vực ASEAN – Trung Quốc – Ấn Độ. Các hiệp định thương mại tự do này sẽ làm tổn thương người lao động và nông dân của cả khu vực. Tuy nhiên, giải pháp không phải là chủ nghĩa bảo hộ nhiều hơn, vì thương mại tự do và chủ nghĩa bảo hộ dưới chủ nghĩa tư bản là hai mặt của cùng một đồng tiền. Trên thực tế, chủ nghĩa bảo hộ đưa ra các biện pháp đối phó của một loại tương tự từ các quốc gia khác, dẫn đến sự co lại mạnh mẽ của thương mại thế giới và do đó là suy thoái thế giới. Đối với các nước kém phát triển như Indonesia, các biện pháp bảo hộ từ các nước tư bản lớn sẽ tước đoạt thị trường xuất khẩu và do đó phá hủy ngành công nghiệp tại nhà của họ, và theo đó sẽ đẩy hàng triệu công nhân và nông dân vào cảnh mất việc.

 

 Với tình hình kinh tế toàn cầu hiện nay với sự trở lại của thất nghiệp, dự đoán lạc quan của chính phủ SBY đứng trên mặt đất rất thiếu vững chắc. Mặc dù chính thức suy thoái đã qua, nhưng ảnh hưởng của suy thoái sẽ kéo dài và quá trình phục hồi sẽ không được suôn sẻ. Trước hết, cuộc suy thoái lớn này đã được các nước tiên tiến khắc phục bằng cách bơm 11 nghìn tỷ USD, tương đương 1/5 sản lượng toàn cầu vào nền kinh tế để cứu vãn tình hình. Theo IMF, tổng nợ công của mười quốc gia giàu nhất sẽ là 106% tổng GDP. Con số này là 78% trong năm 2007. Khoản thâm hụt lớn này sẽ phải được thanh toán bằng cách cắt giảm chi tiêu công, điều này có nghĩa là giảm tiêu dùng trong nước ở hầu hết các nước tư bản tiên tiến trong những năm tới. Hơn nữa, cuộc khủng hoảng sản xuất thừa ở các nước tư bản tiên tiến là nghiêm trọng, với năng lực sản xuất lớn hơn 30% so với sức mua của người tiêu dùng. Điều này có nghĩa là sự phục hồi kinh tế ở các nước tiên tiến sẽ được tiến hành mà không cần tạo thêm việc làm. Trong khi giảm nhu cầu nhập khẩu từ các nước châu Á, điều này cũng sẽ làm giảm đầu tư nước ngoài. Gần 50% khoản đầu tư của các công ty phi tài chính ở Indonesia đến từ vốn nước ngoài. Do đó, chúng ta đã bắt đầu chứng kiến ​​nhiều kế hoạch đầu tư ở Indonesia đã bị hoãn hoặc hủy bỏ. Với sự suy giảm trong đầu tư và nhu cầu nước ngoài, chúng ta sẽ thấy mức độ sản xuất ở Indonesia giảm và mức độ thất nghiệp gia tăng.

 

Kỷ nguyên mới

 

 Cuộc khủng hoảng tài chính 2008/2009 là lớn nhất kể từ cuộc Đại khủng hoảng năm 1929. Cả về kinh tế, xã hội cũng như chính trị, nó đã để lại dấu ấn không phai trong lịch sử của chủ nghĩa tư bản. Thế giới sẽ không bao giờ còn giống như cũ một lần nữa. Indonesia, vốn gắn liền với chủ nghĩa tư bản toàn cầu, không thể thoát khỏi cuộc khủng hoảng này. Khi mà các nhà tư bản trên khắp thế giới đang vật lộn để đối phó với mâu thuẫn trong hệ thống của họ, họ sẽ trút bỏ gánh nặng khủng hoảng lên lưng hàng tỷ người, công nhân cũng như nông dân.

 

 Hơn 150 năm trước Marx và Engels đã viết trong Tuyên ngôn Đảng Cộng sản: “Làm thế nào để giai cấp tư sản vượt qua những khủng hoảng này? Một mặt bằng cách thực thi tiêu diệt một khối lượng lực lượng sản xuất; mặt khác, bằng cách chinh phục các thị trường mới, và bằng cách khai thác triệt để hơn các thị trường cũ. Điều đó có nghĩa là, bằng cách mở đường cho các cuộc khủng hoảng rộng lớn và tàn phá hơn, và bằng cách giảm bớt các phương tiện theo đó các cuộc khủng hoảng được ngăn chặn."

 

 Đây chính xác là những gì các nhà tư bản trên toàn thế giới đang làm. Các nhà máy đang bị đóng cửa với hàng triệu công nhân bị sa thải. Nhu cầu toàn cầu sụt giảm và các nhà tư bản trên khắp thế giới buộc phải tìm kiếm thêm thị trường mới và tiếp tục mở rộng thị trường cũ (chinh phục thị trường mới, và bằng cách khai thác triệt để hơn các thị trường cũ) thông qua các hiệp định thương mại tự do và tất cả sắp xếp các phương án kinh tế. Tuy nhiên, vốn đã thâm nhập vào hầu hết các nơi trên thế giới và hầu như không có thêm thị trường mới nào để chinh phục. Trong 50 năm qua, chủ nghĩa tư bản đã xoay sở để ngăn chặn khủng hoảng lớn bằng cách mở ra các thị trường mới (Trung Quốc, Ấn Độ và Nga là những thị trường lớn). Do đó, điều này đã mở đường cho những cuộc khủng hoảng lớn hơn và tàn phá hơn, và bằng cách giảm bớt các phương tiện theo đó các cuộc khủng hoảng được ngăn chặn. Thật vậy, một cuộc khủng hoảng lớn hơn đang chờ đợi giai cấp thống trị trên toàn thế giới.

[Kết thúc]

(Tháng 7 năm 2010)

(Loạt bài viết bao gồm 4 phần: Phần 1, Phần 2, Phần 3Phần 4)

Chú thích

[1] Kano Tr20.

[2] Dhanani Tr39.

[3] Indonesia, Biro Riset Ekonomi, Outlook Ekonomi Indonesia: Krisis Finansial Global dan Dampaknya terhadap Perekonomian Indonesia (Bank Indonesia, Januari 2009) Tr23.

[4] Dhanani Tr126.

[5] Sách Thực tế thế giới của CIA.

[6] Indonesia, Biro Riset Ekonomi Tr23.

[7] Giám sát kinh tế châu Á – tháng 7 năm 2009 , (Ngân hàng phát triển châu Á) Tr5.

[8] Giám sát kinh tế châu Á – tháng 7 năm 2009 Tr61.

[9] Adriana Nina Kusuma và Tyagita Silka, tăng trưởng của Indonesia trượt dốc trong Q4, có nguy cơ mất việc, Ấn Độ Reuters, ngày 16 tháng 2 năm 2009.

[10] Dhanani Tr36.

[11] “RI diminta stop subsidi BBM bertahap,” Bisni Indonesia 30 tháng 3 năm 2010.

[12] “Pemerintah akan bangun 5 Kawasan Ekonomi Khusus,” tvOne [Yogyakarta] 11 tháng 3 năm 2010

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments